Hadis Tarihi
a) Tespit safhası, b) Tedvin safhası c)Tasnif safhası d)Tehzib safhası olmak üzere dört dönemdir.
TEDLİS:Kusurlu Hadisi, kusursuz göstermek hilesine başvurmaktır. Tedlis yapmaya MÜDELLİS denir. Bu kusuru ancak ihtisas sahipleri anlar.
HADİS SAHİFESİ OLAN SAHABELER: 1) Abdullah ibnu Amr ibnu as, 2)Ebu Hureyre, 3) Hz.Ali, 4)Cabir İbnu abdillah, 5)Enes bin Malik, 6)Semüre İbnü Cündeb, 7) Abdullah İbnu Abbas
Tahkik: Hadis rivayet eden sahabeden şahit getirmesini istemek.
Tahdid: Hadis rivayetine sınır getirilmesi.
Müksirun: Çok Hadis rivayet eden sahabeler ki, 1)Ebu Hureyre 5375, 2)Abdullah İbn. Ömer 2630, 3) Enes ibn Malik 2286, 4)Hz. Aişe 2210, 5) ibnu abbas 1660, 6)CAbir İbnu abdillah 1540, 7)Ebu Said el Hudri 1170, Abdullah ibnu Amr ibnu’l as
Mu’araza: Şeyhinden öğrendiği hadisleri doğrumu diye tekrar şeyhine arz etmesine, okumasına denir.
İcazet: Şeyhinden öğrendiği hadisleri rivayet etme iznini şeyhinden almasıdır.
Rivayeti bil mana: Hadisin manasını koruyarak değişik ifadelerle rivayet etmektir.
Cevami’ül Kelim: Özlü Sözler, az sözle çok mana ifade etmektir.
Lahn: İfade, şive ve irab bozukluğu
İhtisar: Hadisi özetlemek, rivayet ederken bir kısım kelimeleri kısmaktır.
Takti’:Kısımlara bölmektir. Bir Hadisi ihtiva ettiği hükümlere töre parçalamaktır.
Teflik-i Rivayet: Hadisin değişik rivayetlerini birleştirmektir.
Tedvin: Cem etmek, Hadislerin yazılarak kitap haline getirilmesi safhası
Zühri: Hadisi ilk kez tedvin eden kişidir.
Ülüvvü (ali) İsnad:Rivayetin ilk kaynağına yakınlığı, yani ravi sayısı azlığı. Zıttı NAZİL isnaddır.
Tasnif: Sınıflara ayırmak, Hadisleri belli guruplara ayırmaktır.
Tebvib: Hadisin bablara ayrılmasıdır ki, tasnifin içinde yer alır
İfrad: Hadisi bablara ayırmakla beraber zayıf hasen gibi kısımlarada ayırmak olup, tasnifin içinde yer alır.
Tasnif Çeşitleri: 1) Ale’l ebvab tasnif: Hadisleri fıkhı bablara göre tasnif etmektir. 2)Ale’r Rical tasnif:Hadisleri ravilere göre tasnif etmektir.
Bablar göre tasnif çeşitleri: a)Camiler: Muhaddisler arasında MALUM ve MUKARRER olan sekiz ana bölümün hepsini içine alan hadis kitaplarına denir. Ör)Buhari ve Müslim’in Sahihleri b)Sünenler:Ahkâma müteallik hadisleri Fıkıh bablarına göre cem eden kitaplardır ör)Tirmizi, Nesai, ebu Davut, ibni macenin sünenleri. C) Musannaflar:Sünenler gibi olmakla beraber MEVKUF ve MAKTU’ hadislerin yer aldığı hadis kitaplarıdır.
İmamu Dâri’l Hicve Unvanı: Malik Mezhebinin kurucusu Malik ibnu enese verilen unvandır.
Devri Mihne: Kur’an-ın Mahluk olmadığını savunan alimlerin maruz kaldığı işkenceler dönemine denir. Ör) Ahmed bin Hanbel
Müsned – Muvatta: Müsnet Ahmed bin hanbelin eseri, muvata imamı malikin eseridir.
Lika: Hoca ile talebenin yüz yüze görüşmesine denir.
Muallak Hadis: Senedin baş tarafından (müellif tarafından) bir veya birkaç ravinin düşmüş olduğu hadis rivayetleridir.
Tehzib Devri: Üçüncü asırdan sonra gelen dönem olup, günümüze kadar sürmüştür. Mevcut hadis eserleri üzerinde yapılan çalışmalar dönemine denir. Ör) Cem çalışmaları, şerh çalışmaları vb.
Selefin özelliği: 1) Takdis:Allah’ı tenzih etmek 2) Tasdik: İlahi isim ve sıfatları aynen kabul etmek 3) sükut: Müteşabihatı sormamak, soranlara da cevap vermemektir. 5)İmsak: Nasların batın manası konusunda susmaktır. 6)Keff (sakınmak) : Kalben de olsa batını mana üzerinde düşünmemek 7) Marifeti ehilne teslim: Yüce meseleler peygambere bırakmak
Merfu sünnet: Hz. Peygamber (s.a.v)’den sadır söz ve amellere denir.
Mevkuf sünnet: Sahabe (r.a)’den sadır olan söz ve amellerdir.
Maktu Sünnet: Tabiin ve Etbeutabindan sadır olan söz ve amellerdir.
Vahyi Gayri Metluv:
Vahyi Metluv:
Arza-i ahire: Peygamberimiz son ramazanda Kur’anı Cebrail (a.s)’a iki kez arz etmesidir.
Rakk: Kur’an-ın yazıldığı inceltilmiş derilere denir.
Usulu Hadis (ULumül Hadis) : Hadis ilimleri demektir. Daha çok ıstılahlar üzerinde durduğu için bu ilme MUSTALAHU’L HADİS de denir.
İlk usul hadis eserini veren kişi: Abdurrahman ibnu Hallad er Rahmahurmuzi’dir.
Hadis Senedinin Kısımları: 1)ibtida :Senedin müellefe bakan tarafı, 2)Münteha: Senedin ilk kaynak tarafı (Hz.Peygamber) 3)esna: senedin ibtidası ile müntehası arasındaki kısımdır.
Ali İsnad: Ravisi az olan rivayet
Nazil İsnad: ravisi çok olan İsnad
Avali: Ali isnatları toplayan müstakil eserlere denir.
Essahul Esanid: Sahih hadislerin senedleri için kullanılan bir kavramdır.
Ravi: Sünneti adabına uygun rivayet edendir.
Ravilerin dereceleri: 5: 1)Talib: en alt mertebe olup, hadis ilmini öğrenmeye azmetmiş kişi, 2) Muhaddis: Hadislerden az olmayan sayıda hadisi seneti, ravisi ve ravisini özellikleri ile ezbere bilmesidir. 3) Hafız: 100’ bin kadar hasisi senet ve ravileri ile ezbere bilendir. 4)Hüccet: 300 bin kadar hadisi ravi ve senetleri ile ezbere bilen kişidir. 5) Hakim: Bütün sünneti nefsinde cem eden kimsedir.
En son vefat eden sahabe: Amir ibnu vasile el cüheyni (leys)
Mukill: az hadis rivayet edendir. Zıttı MUKSİRUN’dur.
Muhadramun: Reulullah’ın Sağlığında Müslüman olan ancak peygamberle görüşemeyen kişidir. Ör) Veysel karani
Cerh ve Ta’dil: Ravileri adalet ve zapt yönleriyle inceleye ilimdir. CERH: ravinin adalet ve zapt yönünden eksiklerini söylemek, TA’DİL: Ravinin adalet ve zapt sıfatlarını taşıdığını söylemektir.
Mit’an (metain) aşere: Raviyi kusurlu kılan on vasıftır. Beşi adalet yönünü beşi de zapt yönünü inceler.
Cehalet: ravinin şöhret bularak tanınmaması
Cehaletul ayn: Ravinin bizzat zatının tanınmaması
Cehaletul hal: Ravinin adalet ve zapt yönlerinin bilinmemesi
Şaz: Sika bir ravinin kendisinden daha sika bir ravinin rivayetine muhalefet etmesine denir. Muhalefet ettiği sika ravinin rivayetine MAHFIZ denir.
Münker: Sika raviye muhalefet eden zayıf ravinin rivayetine denir. Sika ravinin rivayetine de MA’RUF denir.
Müdrecü’l İsnad: Hadisin isnadında ortaya çıkan muhalefet sebebiyle senedin değişikliğe uğramasıdır.
Muharref: rivayet bazı harflerde meydana gelen değişikliğe maruz kalmasıdır.
Musahhaf: Rivayetin noktalarda değişikliğe maruz kalmasıdır.
İhticac: Ravi kesinlikle sikadır.
İtibar: Ravinin ufak tefek kusurları vardır.
Terk: Ravi çok kusurludur.
Tahammül : Hadisin şeyhten alınmasıdır. Hadis öğrenimidir.
Eda: Öğrenilen hadislerin talibe aktarılmasıdır.
Kıratı ala’ş şeyh: Talib şeyhten aldığı hadisleri rivayet edebilmesi için şeyhin huzurunda hadisleri okuması, arz etmesidir.
Münavele: Şeyhin- rivayet edebilmesine izin vreceği bir kitabı talibin eline vermesidir.
Vicadet: Muhaddis veya şeyhin hattıyla yazılmış kitabı veya bazı hadisleri ele geçirmektir.
İlk Kaynağına göre hadisler: 3 kısma ayrılır. 1)Merfu: Hadisin rivayetinin Hz. Peygambere nispet edilmesi, 2)Mevkuf: Hadisin rivayetinin sahabeye nispet edilmesi 3) Maktu: Rivayetin tabiin veya etbeutabiuna nispet edilmesidir.
Senetteki İttisal Durumuna göre hadis 2 kısma ayrılır: 1)Muttasıl: Senette Hz. Peygambere kadar kopukluk olmama durumudur. Bu duruma MEVSUL veya MÜSNED hadis de denir. 2) Munkatı (gayri Muttasıl) hadis:Senedin herhangi bir yerinde olan kopukluktur ki 4 kısma ayrılır 2.a)Muallak Hadis:Senedin baş (musannaf) tarafından bir veya birden fazla ravinin düşmesidir. 2.b) Mu’dal Hadis: Senedinde PEŞ PEŞE iki veya daha fazla ravinin düşmesidir. 2.c) Munkatı hadis:Senedinde PEŞ PEŞE olmaksızın iki veya daha fazla ravinin düşmesidir. 2.d) Mürsel Hadis: Senedinde raviler düşmüş tabiin direk sahabeden yaptığı rivayetlerdir.
Senet sayısına göre hadisler iki kısma ayrılır: 1) Mütevatir hadisler: Yala üzere ittifakı mümkün olmayan bir topluluğun yaptığı rivayettir. Lafzi ve manevi mütevatir olmak üzere iki kısma ayrılır. 2)Ahad Hadisler: Mütevatir olmayan haber rivayetidir. Bir kişi veya bir topluluğun yaptığı rivayettir. Üç kısma ayrılır. 2.a) Meşhur Hadis: Her tabakada en az üç ravinin bulunduğu rivayettir. Fukahalar bu hadise MÜSTEFİZ demişlerdir. 2.b) Haberi Azizi : her tabakasında en az iki ravisi olan hadislerdir. 2.c) Haberi garib (ferd): her tabakasında veya en az bir tabakasında ravinin tek kaldığı hadislerdir.
Sıhhat durumuna göre hadisler 3 kısma ayrılır: 1) Sahih hadisler: tüm şartları taşıyan hadislerdir. 2)Hasen hadisler :sahih hadislerin bir alt derecesi olup, ravilerinden birinde zapt yönünden biraz kusur olma durumudur. 3)Zayıf hadis:sahih veya hasen hadislerdeki şartları tamamen veya kısmen taşımayan hadislerdir.
Müdelles (tedlis) hadis: Ravi karşılaşıp görüştüğü bir kişiden işitmediği bir hadisi ondan işitmiş gibi rivayet etmesi veya karşılaşıp görüşmediği bir kişiden işitmediği hadisi onanda işitmiş gibi rivayet etmesidir.
Muallel hadis: kusuru herkes tarafından anlaşılamayan, ancak ihtisas sahipleri tarafından anlaşılan illetli hadislerdir.
Muzdarib hadis: Rivayetin zayıfla sıhhatli arasında kalması ve bir tarafı tercih edebilecek bir karine bulunamamasıdır.
Makbul hadis: İsnadında bir veya birkaç ravinin isim ve neseplerinin değiştirilmesi veya metindeki kelimelerin yerini değiştirerek takdim – tehir yapmaktır.
Şaz Hadis: Sika ravinin rivayetine yapılan muhalif hadislerdir. Zayıf bir ravi tarafından.
Münker Hadis: Metni ravisinden başka kimse tarafında rivayet edilmemiş hadistir.
Metruk hadis: çok zayıf bir ravinin tek başına yaptığı rivayettir.
Müdrec Hadis: Metin ve send e olmayan bir kısım kelimeleri sokmaktır.
Müsned hadis: senedi müntehaya kadar muttasıl olan hadislerdir.
Mu’annan hadis: ravi, hadisi tahammül ve ahz yollarından hangisiyle aldığını belirtmeksizin “an fülan an fülan” diye yaptığı rivayetlerdir.
Musahhaf (tashif) – Muharref (tahrif) hadisler:senet ve metinde kelimelerin harflerini karıştırmaktır.
Mütabi – Şahid – Azıd hadisler: ferd (garib) olarak bilinen bir hadisin ravisine sika bir ravi uygunluk göstererek yaptığı rivayetle garib hadisi desteklemesdir.
Mevzu hadisler: uydurma hadisler.
İhtilaful hadis: hadisler bazen birbirlerine zıt hükümler ihtiva ederler bu zıtlığı inceleyerek gidermeye çalışan ilme denir. Zıt hadislerin arasın cem ve te’lif ederek zıtlığı gidermeye çalışır ki bu durum üç şekilde olur. 1)Tahsis:lafzın şümulüne giren manalardan bir kısmını, o lafzın şümulünden çıkarmaktır. 2)Takyid: Mutlak ifadeli iki Mütearız (zıt) hadisi, birbirine zıt olan kayıtlara tabi tutarak aralarında ki ihtilafı gidermektir. 3)Haml: Mütearız hadislerin vürud olma şartlarını değerlendirerek te’liflerini sağlamaktır.
Tevakkuf: Hadislerde ki mütearızlık (zıtlık) çözülemezse baş vurulan yola tevakkuf denir ki iki hadisi de amal dışı bırakmaktır. Yani çözümsüzlük demektir.
Mü’en-en Hadis: Ravi sema’yı tasrih eden bir sigadan kaçınıp “enne” diye rivayet ettiği hadislerdir.