1-Addas :Mekke dönemin de Hz.Peygamberin Taife yaptigi sirasinda müslüman olan köle.
2-Akabe:Akabe antlasmalarinin yapildigi yer.
3-Akabe biatlari:Resulullah(sas)`in Mekke döneminde iken Medineli yeni müslümanlarla yapmis olduklari iki anlasma ve sözlesmelere”Akabe Biatlari” adi verilmistir.
4.Akabe biati(M.621):12 kisi.
5.Akabe biati(M.622):Bir yil sonra 72 kisi.
6-Al-i Nebevi eygamberimizin , müslüman olan akrabalari.
7-Amine:Hz.Peygamber`in annesi.
8-Ammar b.Yasir:Ilk müslümanlardan, anne ve babasi ilk Islam sehidleri olan meshur sahabi.
9-Aneze:Hz.Peygamberin kullandigi bir nevi asa.
10-A`raf:Cennetle cehennemi birbirinden ayiran bölgedeki surun yüksek kisminin adi.
11-Ashab- Suffe:Peygamberimizin Medine`deki mescidinde tesis ettigi, bu isimle anilan yere suffe, burada barindirilan sahabelere de ashab-i sffe veya Ehl-i Suffe denir.
12-Ashabü`s-Secere:Hudeybiye`de agac altinda Hz.Peygamber`e biat eden sahabiler hakkinda kullanilan bir tabir.
13-Atik :Kabe ve Hz.Ebu Bekir hakkinda kullanilan bir sifat.
14-Atike bint Abdulmattalib :Hz.Peygamberin halasi.
15-Bahire:Hz.Peygamberin henüz cocukken Suriye`de görüstügü rivayet edilen rahip.
16-Bahran Gazvesi:Hz.Peygamber`in Süleyman ogullarina yaptigi gazve.
17-Bazan:Islam`da ilk tayin edilen vali.Yemen`de vali olan Bazan Müslüman olduktan sonra Sana`ya vali olarak atanmistir.247-Boykot yillari:Müsrikler, Nübüvvetin 7. yilinda Mekke´de Sib-i Ebi talib denen mahallede müslümanlari 3 yil müddetle muhasaraya aldilar.
18-Buas Savaslari:Evs –Hacrec kabileleri arasinda 120 yil süren savaslar. Bu savaslarin sonuncusu hicretten 3 yil önce oldu.276-Besir:Hz.Peygamber icin kullanilan isim veya sifatlardan biri.
19-Betul:Hz.Meryem ve Hz.Fatima icin kullanilan“iffet ve namauslu kadin“ anlaminda bir sifat.
20-Bilal-i Habes:Ibn-i Rebah.Künyesi Ebi Abdullah veya Ebu Abdilkerim`dir.Peygamberimizin ilk müezzini olan sahabe.Medine de ilk defa sabah ezanini, Mekke`nin fethinde Kabe`de ögle ezanini okudu.Islami iilk kabul edenlerden, büyük sahabi,Islam`in ilk müezzini.Aslen habesli olup annesi hamame, babasi iseRebah`tir.Ümeyye b. halef`in kölesi iken gördügü bütün baskilara ragmen islam`a girmis ve cektigi bir cok eziyet karsilik dininden vazgecmemistir
21309-Buvat Gazvesi:Hz.Peygamber`in ilk gazvelerinden biri.
22-Bi`set-i Muhammediye:Peygamberin,peygamberlikle gönderilisi.
23-Mescid-i Haram : Yeryüzünde insanlara ibadet yeri olarak kurulan ilk mesciddir. Müslümanların kıblesi Kâbe, bu Mescid’in ortasında bulunur. Hac ve umre sebebiyle tüm dünya müslümanlarının buluşma ve kaynaşma yeri olan Mescid-i Haram, Mekke şehrindedir.
24-Mescid-i Nebî : Hz. Peygamber (s.a.v.)’in hicretten sonra yaptırdığı ve ömrünün sonuna kadar da bizzat imamlığını yaptığı, pek çok olaya şahit olan, ilmin beşiği, İslam’ın ilk üniversitesi ve Hz. Peygamber (s.a.v.)’in kabrinin bulunduğu mesciddir. Medine şehrindedir.
25-Mescid-i Aksâ : Yeryüzünde inşa edilen ikinci mesciddir. Hz. Süleyman (a.s.) tarafından yaptırılmıştır. Müslümanların ilk kıblesi, İsra ve Mi’rac’ın ilk durağı, peygamberlerin buluşma yeridir. Beyt-i Makdis de denir. Kudüs şehrindedir.
Bugün Yahudilerin işgali altında bulunan Mescid-i Aksâ’nın işgalden kurtarılması, bütün müslümanların en önemli görevlerindendir.
26-Cahiliye:Islam`dan önce Arap yarimadasindaki döneme verilen isimdir.
27-Cemel olayi:Hicri 36. senesinde vuku bulan, elem verici ilk muharebedir.Hz.Aise, Talha ve Zübeyr 30 bin , Hz.Ali 20 bin kisi.Netice de her iki taraftan 10 bin sehit ediliyor.
28-Cebel-i Nur:Nur dagi demektir.Mekke`de bulunan bir dagin adidir.Hz.Muhammed(sas)`e ilk vahiy, Nur daginin tepesinde bulunan Hira magarasinda nazil olmustur.
29-Cebel-i Rahme:Arafat ovasinin ortasindaki tepe.Rahmet dagi demektir.
30-Cebel-iSevr:Peygamberimizin Mekke`den medine`ye hicret ederken ilk sigindigi yer.Sevr dagi.Yaninda magara arkadasi Ebubekir`i Siddik bulunmaktaydi.
31-Cennetü`l Mualla:Mekke mezarligi.Hz.Peygamberin büyk dedelerinden Kusay, dedesi Abdülmuttalib, amcasi Ebu Talib, ilk hanimi Hz.Hatice`nin Hacun mezarligina defnedilmistir.
32-Cin Mescidi(Mescid-i Cin):cinlerin Hz.Muhammed(sas)`e iman ettikleri yeri simgeleyen mescid.
33-Cihar yar-i güzin:Hz.Ebubekir, Hz.Ömer, Hz.Osman, Hz.Ali.
34-Cihat: Hicretin 2.ci yilda cihada izin verilmisti.
35-CESSAME:Hz.Hatice (R.Anha) nin arkadaşı.Cessame adlı yaşlı bir kadın idi.Peygamberimizin yanına geldi tanıdığı halde ismini sordu.Cessame dedi.Cessame, çirkin şey anlamına geliyordu.Peygamberimizde ; sen Cessame değil Hassene(Güzel şey) sin, dedi.Bir anda kadın güzelleşti.Bu yaşlı kadına oldukça iltifat etti.Ayrılıp gittikten sonra Hz.Aişe bu ilginin sebebini sordu.Peygamber Efendimiz de, Haticenin arkadaşı idi.Onunla evli olduğumuz yıllarda bizi sık sık ziyaret ederdi.
36-Cevamiu`l-Kelim:Hz.Peygamber`in veciz sözlerini ve kendisinin veciz konusma özelligini ifade eden bir tabir.
38-Cevsen:Ehl-i beyt tarikiyle Hz.Peygambere nisbet edilen iki duanin adi.
39-Daru`l-erkam:Mekke döneminde sikintili yillarinda Islai teblig faaliyetlerinde merkez olarak kullanilmis ev.Hz.Peygamber`in bi`setin ilk yillarinda Mekke`de islamiyeti teblig ettigi ev.
40-Daru`l Erkam:Peygamberimiz Mekke döneminde sikintili yillarindaislam`i teblig faaliyetlerinde Erkam b. Ebu`l-Erkam`in evini merkez olarak secmistir.
41-Darun Nedve:Islam`dan önce, Mekke sehir devletinin önemli kararlarin alindigi toplanti yeri.
42-Delailu`l Hayrat:hz.peygamber icin kullaniln salavat-i serifeleri toplayan kitaplarin adidir.
43-Dendan-i seadet:Hz.Peygamberimizin Uhud muharebesinde sehit olan , kirilan disinin bir parcasi.Dendan-i Seadet, Osmanli padisahlarindan Sultan Mehmet Resat tarafindan yaptirilan kiymetli taslarla süslü altin bir muhafaza Topkapi sarayinda saklanmaktadir,
44-Düldül:Hz.Peygamber Efendimizin Hz.Ali`ye bagisladigi beyaz dis bir katirin adi.
45-Delailu`l Hayrat:Hz.Peygamber icin kullanilan salavat-i serifleri toplayan kitaplarin adidir.
46-Delailu`n-Nübüvve:Peygamberlik müessesini, özellikle Hz.Muhammed`in peygamberligini ispatlamak amaciyla yazilan eserlerin ortak adi.
47-Ebabil:Kur`an-i Kerim`de Ebrehe`nin ordusunu helak eden kuslar hakkinda kullanilan bir tabir
48-Ebrehe:Tarihte Fil Vak`asi olarak bilinen olayin kahramni, Yemen valisi.
49-Ebtah:Mekke ile Mina arasinda bir yer.
50-Ebu Bekir:Ilk müslümanlardan Hülafa-iRasidi`nin birincisi.
51-Ebucehil:Hz.Muhammed`in ve Islam`in azili düsmanlarindan biri.
52-Ebu Eyyub el-Ensari(ö.49/669):Hicret esnasindaHz.Peygamber`i Medine`de evine misafir eden ve Türkiye`de”Eyüp Sultan” unvaniyla anilan sahabe.
53-Ebü`l-Kasim:Hz.Peygamberin künyesi. Araplar arasinda, ilk dogan cocuga nisbetle künye alma ve bu künye ile anilma adeti eskiden beri mevcuttur.Peygambaerimiz de Hz.Hatice`den olan oglu Kasim`a nisbetle Ebü`l-Kasim künyesini almistir.(Islam Ansk. Cilt.10,sh.332, TDV)
54-Ebu Leheb:Peygamberimizin amcasi olmasina ragmen ona düsmanlik edenlerin en basinda geliyordu.Karisi Ümmü Cemil de bu düsmanliginda kocasina katilir, hatta zaman zaman dikenli calilar tasiyip H.Peygamberin gelecegi yollara dökerdi.“Tebbet süresinde“ , bunlarin hem bu düsmanliklari, hem de bu yüzden ugrayacaklari azap dile getirilmektedir.(Diyanet Meali, Sh.602)
55-Ebu Mahzure(ö.59/678-79):Mescid-i Hram`in müezzini.
56-Ebu Talib:Hz.Peygamber`in amcasi(ö.619)
57-Ebu Türab:Hz.ali`nin lakabi.
58-Ebubekir Efendi:Osmanlilar tarafindan dini egitim vermek üzere Güney Afrika`ya gönderilen Hanefi alimi.
59-Ebukubeys:Kabe`nin yaklasik 100 m. dogusunda bulunan kücük bir dag.
60-Ebubekir: Hz.Ebubekir`in Islam`dan önceki adi Abdul Kabe idi.Peygamberimiz ismini degistirdi Abdullah koydu.
61-Ebu Hureyre:Ebu Hureyre`nin asil adi,Abdurrahman bin Sahra. Ebu hureyre`nin asil adi Abdurrahman`dir.Encok hadis rivayet eden sahabe.
62-Ebu Zeri –el Gifari:Allah yolunda ilk kilici ceken sahabe.Ilk oku da Sa´d bin Ebi vakkas atti.
63-Ebutalib`in ogullari:Peygamberimizin amcasi Ebu Talib`in ogullari:Hz.Ali, Hz.Cafer,Akil,Talib.
64-Ebu Tufeyl Amir b.Vasile el-Leysi:En son vefat eden sahabe.
65-Ensar:Mekke`den Medine`ye göc etmek zorunda kalan ilk müslümanlara yardim eden Medineli müslümanlara denir. Ensar`in üc büyük sairleri:Hassan b. Sabit,Abdullah b.Revahe, Ka`b b. Malik.Ensar `dan ilk sehiz olan sahabe;Haris bin Süreka`dir.
66-Elciler:Arap yari adasinin cesitli yörelerinden gelen elciler( 70`i asiyordu).Peygamberimiz, bu heyetlere karsi son derece misafirperver davranmis ve onlarla bizzat ilgilenmisti.Kalacak yer olarak da sahabenin evleri, Suffe ve mescidin yaninda bir cadir misafirhane olarak kullaniyordu.
67-Ene:Hz.Enes sahabe.Enes(r.a) diyorki:10 yil peygamberimizin hizmetinde bulundum.Bana bir defacik olsun(Of) dedigini isitmedim.(H.enbiya Sh.436-437)
68-Esad bin Zürare:Medine`ye ilk Islam dinini getiren ve yayan Esad bin Zürare`dir.
69-Esed kizi Fatima:Hz.Ali`nin annesidir.Vefat ettiginde, Peygamberimiz kendi gömlegini cikarip ona kefen yapmistir.
70-Ebva:Hz.Peygamber`in annesi Amine`nin kabrinin bulundugu yer.
71-Ecnadeyn Savasi:Müslümanlarin Suriye ve Filistin`i fethi sirasinda Bizanslilar`la yaptiklari ilk savas(13/634)
72-Ehl-i Beyt:Hz.Peygamber aile fertleri icin kullanilan bir tabir.
73-Ensar:Peygamber`e ve muhacirlere yardimci olan Medineli müslümanlar.Peygamberimizi Medineli arkadaslarindan olan ve muhacirlere yardim eden sahabi.
74-Erbain:Kirk sayisi esas alinarak Islami konularda yazilan eserlerin ortak adi.
75-Eshuru`l-Hurum:Haram aylar;Zilkade, Zilhicce,Muharremve recep aylari.Araplar bu aylarda savas yapmayi haram sayarlardi.
76-ERİS KUYUSU(Bi’r-i Erîs)/MEDİNE
Medine’ye üç kilometre uzaklıkta ve Kuba Mescidi’nin batı tarafında,kıblenin sol tarafı yol kenerında kuyu üzerinde büyük taş olan bir parkın içinde bulunmaktadır. Bu kuyu Erîs adlı bir yahudiye ait bahçede bulunduğu için Eris Kuyusu diye anılmıştır. Resûl-i Ekrem Efendimiz Kuba Mescid’ine giderken Eris Kuyusu’ndan abdest alırdı.
Hz. Osman, Resûlullah ve iki dostuyla birlikte bu kuyu başında yaşadığı o erişilmez güzelim günleri yeniden yâd etmek için hicrî 30 (650) tarihinde Eris Kuyusu’nu ziyarete geldiği bir gün, parmağındaki yüzüğü kuyuya düşürdü. Kuyunun bütün suyunu boşaltarak üç gün boyunca aradıkları halde yüzüğü bulamadılar. O günden sonra bu kuyu, Yüzük Kuyusu anlamında Bi’rü’l-hâtem diye de anıldı.
77-ETBAUTEBE-İ TÂBİÎN:Sahâbe ve Tâbiînden sonra Peygamber efendimizin övdüğü nesillerden üçüncüsü olan Tebe-i tâbiîni görenler.
78-Etiyopya:Dogu Afrika`da ülke.Eski adi Habesistan.
79-Ezvac-i Tahirat:Peygamberimizin ismetli ve iffetli, temiz zevceleri; peygamberimize hanim olma serefine ermis olan kadinlar.Hz.Hatice,Hz.Aise, Hz.Sevde,Hz.Hafsa,Hz.Ümmü Habibe, Hz.Safiye, Hz.Meymune,Hz.Ümmü seleme, Hz.Zeynep binti Cahs, Hz.Zeynep, Hz.Zeynep, Hz.Reyhane ve Hz.Cüveyriye.
80-Fahr-i Kainat:Kainatin övgüsü, serefi;Hz.Muhammed (sas)
81-Faruk:Hz.Ömer`in lakabi.
82-Fatima(ö.11/632):Hz.Peygamber`in soyunu devam ettiren kizi.
83-Fatima bint Esed:Hz.Ali`nin annesi, sahabi.
84-Fetret-i vahiyh:Alak suresinin ilk 5 ayetinden sonra vahyin kesilmesi dönemine denir.Bu durum 3 yil sürmüstü.
85-Ficar Savaslari: Ficar harbi, haram aylarda zorlayici bir sebeple harp cikarsa buna „Ficar Harbi” denir.Ficar savaslari 4 defa yapilmis,Utbe b.Rabia`in girisimi ile baris gerceklestirildi.Fil olayindan 25 yil sonra(591) meydana geldi.
86-Fil Olayi:Fil vakasinin meydana geldigi sene ye fil yili denir.Peygamberimizin dogumundan 55 gün önce meydana gelen olay.
87-Fey:Islam devletinin gayri müslim tebaadan aldigi cizye, harac, ve ticaret mallari vergilerinin ortak adi.
88-Gabe Gazvesi(6/627):Hz.Peygamberin Gatafan kabilesi üzerine yaptigi gazve.
89-Ganimet:Gayri müslimlerden savas yoluyla elde edilen her türlü mal ve esirleri ifade eden terim.
90-Ganimet:Harpte düsmanlardan alinan mal demektir.
91-Gasvetulurs:Zor zamanda,Tebük savasina verilen ad.
92-Gazve:Gazvelerin sayisi 27, seriyyelerin sayisi 44 veya 46. Gazvelerin ilki Ebva gazvesi(Veddan gazvesi).
93-Gazve ve seriyye:Peygamber Efendimizin bizzat sevk ve idare ettigi savaslara„gazve“ denir.Peygamberimizin gazvelerinin sayisi 27`dir.Seriyye;Ashab-i Kiram `dan bir zatin kumandasi altinda savasa giden az bir kuvvete“seriyye“ denir. Seryyelerin sayisi 44 veya 104`dir.
94-Gazvetü`l-Usre(Tebük Gazvesi):Hazirlik safhasinda büyük güclüklerle(usre) karsilasildigi icin Tebük Gazvesi`ne verilen ad.
95-Sünnet: Peygamberin hayat tarzı ve dini mirası, hüküm çıkarılan hadisler, peygamberin, sonra ashabının, sonra tabiinin, sonra ümmetin örnek aldığı usul
96-Siret: Muhammed’in hayatı, ahlakı, dış görünüşü (çoğulu siyer)
97-Hadis:Peygamberimizin sözlerine hadis denir ve müslümanlar icin Kur`an`dan sonara ikinci kaynaktir.
98-Halid bin Zeyd:Halid bin Zeyd(Ebu Eyyub el Ensari)`Peygamberimizin Medine `de misafir oldugu sahabe
99-Halime:Hz.Halime peygamberimizin süt annesi.Cocuklari, Abdullah ve Seyma.Peygamberimiz süt annesi Sa`d kabilesinden Halime´nin yaninda 4 yil kaldi. Peygamberimiz oraya bereketin girmesine sebep olmustu.
100-Hamza:Uhut`ta , Hz.Hamza Peygamberimizin amcasi Ebu Sufyan`nin esi Hind`in tuttugu Vahsi tarafindan Hz.Hamza seyyidüsüheda sehit oldu.Vahsi, Cübeyr b. Mutin`in kölesi. Hz.Hamza 55 yasinda idi.Hz.Hamza kabre abdullah bin Cahs ile defnedildi.Musab b.Umeyr ve Enes b. malik´in amcasi, Enes b. Nadir bunlar arasindadir.
101-Hane-i saadet:Peygamberimizin hanimlarina ait bu odalar mescide bitisik oldugundan peygamberimiz itikaf zamaninda basini Mescid`den iceri uzatir, zevcelerinden biri de saclarini tarardi, yikardi.Her odanin hacmi dört bes arsin eninde ve boyunda idi, yüksekligi ancak bir adam boyu kadardi , kapilarina kilim, kece , battaniye gibi bir örtü gerilirdi.Cok defalar geceleri kandil bile yakilmazdi.Iste Hane-i saadet budur.Bu odalar uzun zaman durmustur.Emevi halifelerinden pek dindar bir zat olan Ömer Ibn-i Abdülaziz bunlari görünce,Halk su odlara baksa da Peygamberin ne kadar sade ve mütevazi bir hayat sürdügünü anlasa , demistir.
102-Hanzala:Hz.Hanzala Uhutta sehit olan ve meleklerin yikadigi sahabe.Kuba mescidinin imami Hanzala bin Ebi Hanzala, müezzini Sa`dül-Kuraz.
103-Haram Aylar:Recep,Zilkade, Zilhicce ve Muharrem aylari.
104-Hatice:Peygamberimizin ilk hanimi ve Peygamberimize ilk inanan kadin. Peygamberimiz 25 yasindan 53 yasina kadar 28 sene Hz.Hatice vefat edene kadar tek esle yasamisti.Peygamberimiz Hz.Hatice ile evlendiginde ;Hatice tarafindan Varaka b .nevfel nikah aktinde vekil idi.Hz.peygamber tarafindan da, amcasi Ebu Talib akid isini idare ediyordu.Hz.Hatice;Kureys´in esed ogullari kolundan Huveylid b. esed´in kizidir.Hz.Hatice Peygamberimizle evlenmeden önce iki defa evlenmisti.
1.Tevm kabilesinden Ebu Hala`dir.Bundan hale, Tahire,Hind adli üc oglu oldu.
2-Mahzun kabilesinden Atik b.A`iz`dir.Ondanda Hind adli bir kizi oldu.Hz.Hatice`nin babasi Hüveylid, annesi Fatma, 65 yasinda iken vefat etti. Ebu Talib`in ölümünden 3 gün sonra vefat etti.
105-Hayber Savasi:Hayber savasi ile Sam ticaret yolunun güvenligi saglanmistir.
106-Haris Ibn-i Ebi Hale:Kanlari Harem-i Serife dökülen ilk Islam sehidi.
107-Hayber savasi:Yahudilerle yapilan en büyük savas, Hayber savasidir.Hicretin 7.ci yilinda yapilmistir.
108-Hendek savasi:Hendek savasi, hicretin 5.yilinda oldu.Hendek savasina adi verilen hendeklerin uzunligu; 5,5 km, drinligi 5 m., eni 9 m.dir.
109-Hicaz:mekke ile Medine`nin bulundugu bölgeye Hicaz denir.
110-Hicret:Peygamberimiz Mekke`den Medine´ye 622 yilinda hicret etti.hicret gecesi müsrikler, Mekke de darun Nedve de toplandi.Rasulullah`i hicret sirasinda yakalamak icin isterken ati cöle batan Suraka`dir.
111-Hicri Takvim:Hicri Takvim , 639 yilinda Hz.Ömer döneminde kullanilmaya baslandi.
112-Hudeybiye:Mekke`nin kuzey batisinda bir yer adi.Müslümanlarin yaptigi ilk sulh antlasmasi Hudeybiye antlasmasi.
113-Kabe Hakimligi:Kabe Hakimliginde Peygamberimiz 35 yasinda idi.
114-Kabe`deki vazifeler:Rifade,hicabet,sikaye, nedve,liva,kiyade.
115-Hilfu`l Fudul:Hasim,Muttalib b.Esed, Zühre ve Teym ogullarinin ittifakiyla Abdullah b. Cuda`nin evinde toplanarak karar alindi.Peygamberimiz 20 yasinda idi.
116-Hücre-i saadet:Hz.Peygamberimizin medfun oldugu yer.
117-Hülafa-i Rasid`in:Dört büyük halife; Hz.Ebubekir, Hz.Ömer, Hz.Osman, Hz.Ali.
118-Huzeyfe:Peygamberimiz(sas), Huzeyfe(r.a)`ye bir sir olarak münafiklarin isimlerini bildirmistir.
119-Hüzün Yili:Resulullah`a Peygamberlik gelisinin 10.ci yilinda;Peygamberimizi himaye eden amcasi Ebu Talib vefat etmis, üc gün sonrada Hz.Hatice`de vefat etmistir.Hrr ikisinin böyle arka arkaya vefat etmeler Resul-i Ekrem cok kederlendirmis bu yüzden bu seneye Hüzün Yili denmistir.
120-Hira:Hz.Muhammed`e ilk vahyin geldigi magaranin bulundugu dag.
121-Habesistan:Müslümanlarin ilk kez hicret ettikleri ve iyi karsinlandiklari, halki Hristiyan olan ülke(Etopya).Habesistan`a 1.ci hicret de 11 erkek, 4 kadin toplam 15 , 2.hicrette 77 erkek , 13 kadin toplam 90 kisi. Peygamberligin 5.yilinda ilk kafile yola ciktilar.
122-Hz.Osman:Hz.Peygamber(sas)`in sir katibi olarak bilinen Hz.Osman`dir.Hz.Osman peygamberimizin iki kizi Rukiyye ve Ümmü Gülsüm ile evlendi.Peygamberimizin iki kizi ile evlendiginde “Zinnureyn(iki nur sahibi)” lakabini aldi.Mescid-i Nebi`ye minbere perde asti. Kibris`i Hz.Osman fethetti.Hz.Osman`a, 6 kisilik sura tarafindan halife secildiginde (H.23)O `na ilk biat eden kisilerAbdurahman b.Avf ve Hz.Ali olmustur.
123-Osman bin Mahzum:Cennetü`l baki`ye ilk defnedilen zat, Peygamberimizin süt kardesi Osman b. Mahzun`dur.
124-Hz.Ömer:Hz.Ömer`in lakabi;Ömer`ül Faruk.Azebaycan, Hz.Ömer devrinde fethedildi.Peygamberimizi öldürmeye giderken müslüman olan sahabi.Hz.Ömer`in müslüman olmasiyla Kabe`de iki saf olarak ilk defa acikca ve topluca namaz kilindi.Hz.Ömer 33 yasinda iken müslüman oldu.Enistesi ve amcaoglu Sa´d b.zeyd ve kiz kardesi Fatima daha önce müslümanligi kabul ettiler.
125-Hacer`ül Esved`in öpülmesi:Peygamberimiz, Mekke`yi fethedip Kabe`deki putlari kirdiktan sonra tavaf ederken hacer-i esved`e ellerini sürmüs ve onu öpmüstür ki, buna bir tazim olarak istilam denir.(Ilahiyat Ans.c:2, Sh.120)
126-Hac:Hicretin 9.cu yili farz kilindi.Farz olusu; kitap, sünnet ve icma ile sabittir.
127-Hac aylari:Sevval ve Zilkade aylari Zilhiccenin ilk on günüdür.
128-Hafsa(ö.45/665):hz.Ömer`in kizi ve Hz.Peygamber`in hanimi.
129-Halid b. Velid(ö.21/642):Hz.Peygamberin seyfullah unvani verdigi kumandan sahabi.
130-Halime:Hz.Peygamberin süt annesi.
131-HANNÂNE:Resûlullah efendimizin dayanarak hutbe okuduğu, Mescid-i Nebevî’de dikili bulunan hurma kütüğü.
132-Hanzale b.Ebu Amir(ö.3/625):Uhud savasinda sehit oldu. Boy abdesti almaya firsat bulamadan Islam ordusuna katildi.Hanzale`nin nasini meleklerin yikadigini Hz.Peygamber`den ögrenen müslümanlar, meleklerin yikadigi kimse lakabini verdiler.
133-HAREMEYN:Hürmete ve saygıya lâyık iki belde. Mekke-i mükerreme ve Medîne-i münevverenin ikisine verilen ad.
134-Harem:Mekke ve Medine sehirleriyle cevrelerindeki belirli bölgeler icin kullanilan terim.
135-Haremeyn:Mekke ve Medine sehirleri birlikte ifade eden tabir.
136-Hasan:Hz.Peygamberin torunu.Hz.Fatima ile Hz.Ali`nin büyük oglu.
137-Hasan el –Benna(1906/1949):Ihvan-i müslimin teskilatinin kurucusu, Misirli fikir ve mücadele adami.
138-Hassan b.Sabit(ö.60/680):Hz.Peygamberin sairi olarak taninan sahabi.
139-HATENEYN:İki dâmât; Resûlullah efendimizin iki mübârek dâmâdı olan hazret-i Osman ile hazret-i Ali.
140-Hayber:Hicaz`da Medine-Suriye yolu üzerinde bulunan eski bir ticaret ve ziraat merkezi.
141-Hasan(r.a):H.3(624) Ramazan ayinda Medine` de dogdu.H.50(670) tarihinde vefat etti.
142-Hatemü´l-Enbiya:Peygamberlerin sonuncusu;Hz.Muhammed(sas).
143-Hatem-i Nübüvvet:Hz.Muhammed(sas)` in Peygamberligine denir.
144-Hendek Gazvesi:Müslümanlarla Mekkeli müsrikler ve müttefikleri arasinda yapilan savas(5/627)
145-Hicret:Peygamberimizin Mekke`den Medine`ye göcü. Hicret, 12 Rebiulevvel/23 Eylül 622`de olmustur.Bu tarih Peygamberimizin 53`üncü dogum yil dönümüdür.
146-Hilye-i Seaadet:Hz.Peygamber(sas)Efendimizin yüce sifatlarini anlatan manzum veya nesir halindeki yazilara hilye-i seaadet veya hilye-i serif denir.
147-Hüseyin(r.a):Peygamberimizin torunu,hicretten 5 yil sonra saban ayinin besinde Medine´de dünyaya geldi.Hz.Peygamber`in torunu,Hz.Fatima ile Hz.Ali`nin kücük oglu, Kerbela sehidi.
148-Hüzün yili:Hz.Peygamberimizin amcasi ile zevcesi Hz.Hatice`nin (Bisetin 10.yili) vefat ettigi yila denir.(Bi`setin 10.yili)
149-Hudeybiye:Mekke`nin kuzey batisinda bir yer adi.
150-Humeyra:Peygamber Efendimizin, Hz.Aise validemize verdigi lakab.
151-Huneyn:Taif yakinlarinda Mekke`ye 10 mil bir yer.
152-Huzeyme b. Sabit(ö.37/657):Züssehateyn (sehadeti iki sahit yerine gecen) diye taninan sahabi.
153-Ibn Mülcem(Abdurrahman b. Amr b.Mülcem ö.40/661):Hz.Ali`nin katili.
154-Ibn Ümmü Mektum(ö.89/708):Hz.Peygamberin müezzini, ama sahabi.
155-Islam`in ilk emri ve son emri:Islam`in ilk emri oku, ikinci emri temizliktir.
156-Islam`da ilk cemaat:Islam`da ilk cemaat, peygamberimizinCebrail(as) `e iktidaen kildigi namazdir.Daha sonra Peygamberimizin Hz.Hatice ile kildigi namazdir.
157-Ibn Abbas:Asil adi Abdullah`tir.Peygamberimizin amcasi Abbas`in oglu.
158-Ila ve Tahyir Olayi:Hz.Peygamberin bir süre zevcelerinden uzak kalmasi ve zevcelerinin nikahlarini alip ayrilma ya da Resulullah´in esleri olarak kalma hususunda muayyen birakilmalari olayi(630)
159-Ibn Kamie:Uhut`ta Ibn Kamie adli kisi Hz.peygamberin yüzünü kilicla yaraladi, bir dini kirdi, Musab bin Ümeyr`i bu kisi sehit etti.
160-Ifk Olayi:Beni Mustalik savasi dönüsünde Hz.Aise`nin iftiraya ugramasi.Ifk hadisesini aciga cikaran ayet;Nur suresi ayet:11 ve 12)
161-Islam`in ilk emri:Islam`in ilk emri „Oku“ emridir.
163-Islam öncesi Arabistan da inanclar:Putperestlik,Yahudilik,Hiristiyanlik,Haniflik ve Sabiilik
164-Islamiyet öncesi Arabistan`da sosyal siniflar:Hürler,köleler, mevlalar..
165-Kameri aylar:Hicri senenin 12 ayi(arabi aylar) hicri takvim de kullanilan kameri aylarin adlari sirasiyla sunlardir:Muharrem,safer, rebiulevvel, rebiul ahir,cemaziyel evvel , cemaziyel ahir,recep, saban ,ramazan,sevval, zilkade, zilhicce.
166-Kasim:Hz.Peygamber Efendimizin oglu.
170-Kasidetü`l-Bürde:Ka`b b.Züheyr`in(ö.24/645):Hz.Peygamber`e sundugu ünlü kasidesi.Sair Kab bin Zühheyr`in Peygamberimizin huzurina gelerek „Banet Suadi“ diy ebaslayan meshur kasidesinin okunmasi ve Peygamberimiz etrafi aydinlatan bir mesaledir, her fenaligi kökünden kaziyan Allah`in kiliclarindan biridir.“ Beytini söyleyince Efendimiz cok memnun oldu ve Hirka-i serifini Ka`b b.Züheyr` e etti.
171-Kasidetü`lBürde:Busiri`nin(ö.695/1296):Hz.Peygamber icin yazdigi ünlü kasidesi.
172-Kasva:Hz.Peygamberin devesi.
173-Kaynuka(beni Kaynuka):Hz.Peygamberin Medine`den sürdügü yahudi kabilesi.
174-Kabe:Hz.Ibrahim tarafindan, hanimi Hace ve oglu Ismail ile birlikte Mekke vadisinde insa edilmistir.Kabe`dek putlarin en büyükleri;Hubel, lat, menat ve uzza.
175-Kabe`de ilk namaz:Miladi 615 yilinda önce Hz.hamza sonra da Hz.Ömer müslüman oldular. Müslümanlarin sayisi 40`a ulasmis oldu.Kabe´de ilk topluca namaz kilindi.
176-Kabe örtüsü:Kabe`yi bir örtü ile ilk defa Yemen Melik`i Tubba Ebu Kerd Esad`dir. Hicretten 220 yil önce.Hz.peygamber zamaninda Kabe, Misir´da imal edilen beyaz bir kumasla örtülüyordu.
177-Kisas-i Enbiya:Peygamberlerin hayat hikayelerini ve teblig faaliyetlerini anlatan kitaplara verilen ad.
178-Kisra.Eski İran hükümdarlarının lakabı.
179-Kuba Mescidi:Kuba mescidi 32×32 metre seklinde Rasulullah yaptirdi.Kuba mescidinin Kur`an`daki adi Takva mescididir.Tevbe suresinde bahsedilir.
180-Kur`an-i Kerim`in Toplanmasi:Kur`an-i Kerim`in toplama komisyonu;Zeyd b. Sabit,Said b Abdurahman b. Haris,Abdullah b. Zübeyr-Kureys kabilesi:Peygamberimizin de mensub oldugu ünlü Arap kabilesinin adi.Kureys kabilesi Hz.Ismail`in soyundan gelmektedir.Kureys kabileleri, Hz.ismail´in soyundan gelmekteydi.Kureys kabileleri 10 kol temsil ediliyordu; Nevfel, Zühre, Mahzun, Esed,cumah, sehm, Ümeyye, hasim, teym, Adiy ogullari.
181-Kureysin Reisleri:Ebu Leheb, Ebu Cehil,Ebu Süfyan, Velid b. Mugire, As b. Vail, Utbe Ibn-i Rebia.
182-Kutsal üc mescid:Islam`da kutsal sayilan üc mescid;Mescid-i haram Mekke`de, Mescid-i Nebevi Medine `de,Mescid-i Aksa Küdus`de.

181-Medine:Medine`nin asil ismi Yesrib`dir. Hz.Peygamberimiz oraya hicretinden sonra Medinet`ün-Nebi adini almis ve tarihten itibaren Medine namiyla anilmaktadir.Peygamberimiz Medine`ye hicretten sonra Haris b. Numan `in evlerindn ve arasindan bir kismini Resulullah` ahibe etti.Bu gayri menkulleri Resulullah da bazi Müslümanlara hudutlarini cizip Tapu ermani vererek hibe etmistir.Müslümanlarin güvenli alisveris ve ticaret yapmalari icin, Medine` de Ibn-i Ebi Zib`in evinden, Zeyd bin Sabit`in evine kadar olan alanda carsi, Ticaret Merkezi kurdu.
140-Medine Sözleşmesi:İslam devletinin ilk Anayasasi Medine sözlesmesidir.Medine Anayasasi, Enes b.Malik in evinde toplanarak müzakere edildi.Medine anayasasina;Medine vesikasi,Medine belgesi, Medine sözlesmesi ve Medineliler sözlesmesi olarak anılmaktadır.
182-Mekke Fethi:Mekke , hicri; Ramazan ayinin 17`sinde, miladi 630 yilinda fethedildi.Galibin magluplari affetme olayi olan Mekke`nin fethi.Mekke`nin fethinden sonra Kureys´in elebaslari Ebu Süfyan, Ebu Cehil`in oglu Ikrime ve daha sonra pek coklari müslüman oldular.Mekke fethedilince Rasulullah Kabe`nin anahtarlarini Osman bin Talha`ya verdi.Mekke`nin fethinden sonra Peygamberimiz 15 gün Mekke`de kaldi.Medine`ye dönerken Mekke`lilere Müslümanligi ögretmesi icin Mekke`de Muaz ibni Cebel(r.a)`da ögretici görevli olarak birakti.Ilk cevre korumasi Resulullah Mekke`yi fethettigi gün, halka yaptigi konusmada, Mekke sehrinde kann dökülmesi, hayvanlarin öldürülmesi,otlarin yolunmasi, agaclarin kesilmesinin yasak oldugunu bildirdi.
183-Mescid-i Dirar:Münafiklarin müminlere komplolar kurmak, hazirlamak ve bozgunculuk cikarmak amaciyla yaptiklari mescid
184-Mescid-i Nebi:Mescid-i Nebi`nin yeri Muaz bin Afra`nin himayesindeki Sehl ve Süheyl adindaki iki öksüze aitti.Mescid-i Nebi`de Peygamberimizin girip ciktigi kapiya“Bab-i Akika“ denir.Mescid-i Nebi`ye ilk defa minbere Hz.Osman perde asti.mescid-i Nebi`ye ilk defa 4 kösesine birer minareyi Ömer bin Abdulaziz yaptirmisti.1908 de 2. Abdulhamit Mescid-i Nebi`yi elektrikle aydinlatti.
185-Mevali:Araplarca, arap olamayan müslümanlara verilen isim.
186-Mihca:Bedir savasindaki ilk sehittir.
187-Mina.Hz.Peygamber ile Medineliler arasinda gerceklesen 1. ve 2.ci Akabe biatlarina sahne oldu.
188-Müellefe-i Kulub:Müslüman olmayip, kalpleri Islam`a isindirmak istenen kimselerdir.
189-Müseylemetü`l Kezzab:Yalanci Peygamberlerden biri olup Uhut`ta Hz.Hamza`yi sehit eden Vahsi öldürdü.
190-Muallakat-i seb`a. 7aski, 7 meshur kaside.İslamdan önce Arap şairlerinin Kabe duvarına asılan meşhur kasideleri.
191-Muhacir:Mekke`den Medine`ye göc eden müslümanlara denir.
192-Muhammed-ül Emin:Dogru sözlü v güvenilir manasina peygamberimizin lakabi.
193-Muksirun:En cok hadis rivayet eden sahabe vardir.Bunlara muksirun denir.1000 den fazla hadis rivayet eden 7 sahabeye verilen isimdir. Bunlar;Ebu Hureyre :5374,Abdullah bin Ömer ; 2630, Enes bin Malik;2286, Hz.Aise, 2210, Abdullah bin Abbas; 1660, Cabir b.Abdullah;1540, Ebu Said el-Hudri; 1170.
194-Muhadramun:Cahiliye ve Islam devrini idrak eden fakat Hz.Peygamberi mümin olarak göremeyen kimse.
195-Mu`ab b. Ümeyr:Bedir ve Uhud savaslarinda Peygamberimiz bayragi tasima görevini Mu`ab b. Ümeyr`e vermistir.
196-Mute savasi:H.8/M.629 yilinda yapildi.Öldürülen elcinin kanini yerde birakmamak icin yapilan bu savas3000 müslüman 100.000 kisilik düsmana karsi 33 kat daha fazla düsmanla verdigi büyük mücadeledir.Peygamberimiz sehitlerin ardindan aglamis ve ailelerini teselli etmistir.Müslüman Araplarin Bizanslilarla yaptiklari ilk savas Mute savasidir.Hz.peygamber devrinde,Islam elcilerini sehit edilmesi üzerine, Müslümanlar ile Hiristiyanlar(Rumlar) arasinda meydana gelen ilk savas.Tebük savasina,”Gasvetulurs” verilen ad.Gasvetulurs, zor manasina.Mute savasinda Zeyd bin Harise,cafer b.Ebi talip ve Abdullah b.Revaha birbiri ardinca sehit oldular.Mute savaşı,Müslümanlar ile Bizans arasında yapılan ilk muharebedir.
197-Malik b.Enes (ö.179/795):Maliki mezhebinin imami, büyük üctehid ve muhaddis.

198-Mariye(ö.16/637):Peygamberimizin esi, Ibrahimin`in annesi.

199-Meryem:Büyük peygamberlerden Hz.Isa`nin annesi.Davud(as) peygamberin soyundan gelen Imran`in kizidir.Islamiyet onu, Hz.Asiye, Hz.Hatice ve Hz.fatma ile birlikte 4 büyük kadindan biri olarak tanir.

200-Mescid-i Dirar:Münafiklarin müminlere komplolar kurmak, hazirlamak ve bozgunculuk cikarmak amaciyla yaptiklari mescid.

AFOROZ:Hristiyanlık ve Yahudilikte öngörülen bir dinî ceza türü olup, Kilise hukukuna göre yetkili dinî şahsiyetler tarafından suçlu görülen bir Hristiyanın kendi topluluklarından uzaklaştırılmasıdır
AHKAM-I HAMSE:Beş hüküm anlamına gelen “ahkâm-ı hamse”; vacip, mendup, mubah, mekruh ve haram’dan oluşan teklifi hükümlere denir.
AHKÂMÜ’L-KUR’ÂN:Kur’ân hükümleri anlamına gelen “ahkâmü’l-Kur’ân”; ibâdet, muâmelat, keffâret ve ukûbât ile ilgili âyetlerin yorumunu konu edinen bilim dalına ve bu dalda yazılan eserlere denir.
ATVAR-I SEBA:Kelime olarak “yedi tavır” anlamına gelen atvâr-ı seb’a, bir tasavvuf terimi olarak nefsin; emmâre, levvâme, mülhime, mutmainne, râziye, marziyye ve kâmileden ibaret yedi tavrı anlamında kullanılmaktadır.
BAHAİLİK: Peygamber olduğunu; Kurân’ın neshedildiğini, İslâm’ın emir ve yasaklarının kaldırıldığını ve el-Beyan adlı kitabı ile yeni hükümler getirildiğini iddia eden Bâbîliğin kurucusu Mirza Ali Muhammed’in Tebriz’de öldürülmesi üzerine bâbî fikirleri sürdüren Tahranlı Mirza Hüseyin Ali en-Nûrî’nin kurduğu dini ekole denir.
BEYTUL-İZZE:İzzet evi anlamına gelen beytü’l-izze, Kur’ân’ın bir bütün halinde indirildiği dünya semasında (yere en yakın gökte) bulunan yerin adıdır.
BEYTUL-MAMUR: Sözlükte “îmâr edilmiş ev” anlamına gelen el-beytü’l-ma’mûr; yedinci semada melekler için inşa edilmiş, bir geleni bir daha gelmemek üzere her gün yetmiş bin meleğin ziyaret edip ibâdet ettiği bir mabeddir (Buhârî, Bed’ül-Hak, 6; Müslim, Îmân, 259; Nesâî, Salat, 1; Ahmed, III,149).
BURHAN-I İNNİ:Eserden müessire ya da hadiselerden kanuna doğru götüren delildir. (Tüme varım) Mümkün olan bu âlemin Yaratıcısına; dumanın ise ateşe delil olması gibi
BURHAN-I LİMMİ:Müessirden esere ya da kanunlardan hadiselere götüren delildir. (Tümden gelim) Ateşin dumana delil olması gibi. Zira ateş olunca dumanın çıkması beklenir
BURHAN-I TEMANU: Temânu’ sözlükte “bir şeyi birinden men etmek ya da onun yapmaması için mücadele etmek” demektir. Kelam ilminde, Yüce Allâh’ın birliğini ispat vasıtalarından biri olan burhan-ı temânu’, kâinatta birden fazla yaratıcı olması halinde nizamın bozulacağı esasına dayanan bir delildir. Bu delilin Kur’ân’daki dayanağı şu âyettir: “Eğer yerde ve gökte Allah’tan başka tanrılar bulunsaydı, yer ve gök, (bunların nizamı) kesinlikle bozulup gitmişti. Demek ki Arş’ın Rabbi olan Allah, onların yakıştırdıkları sıfatlardan münezzehtir.” (Enbiyâ, 21/22) Bu âyet, Allah’ın birliğini ispatlayan en güçlü delillerden biridir.
CEBEL-İ NUR: Nûr dağı demektir. Mekke yakınında yüksek bir dağın adıdır. Hz. Muhammed (a.s.), Peygamberlikle görevlendirilmeden önce dağın adı Hira idi.
CEM’U'S-SALÂTEYN:Fıkıh dilinde “iki namazı birleştirmek” anlamına gelen bu tâbir; öğle ile ikindi namazlarının öğle veya ikinde vaktinde; akşam ile yatsı namazlarının akşam veya yatsı vaktinde birlikte kılınmasını ifâde eder.
DİRAYET TEFSİRİ:Kur’ân âyetlerini, âyetler ve hadislerle tefsîr etmekle yetinmeyip dil, edebiyat, din ve çeşitli bilgilere dayanılarak, akıl ve içtihatla yapılan tefsîre denir. Dirâyet tefsîrine re’y tefsîri de denir. Fahruddin Râzi’nin “Mefâtihu’l-Gayb”, Beydâvî’nin “Envâru’t-Tenzil ve Esrâru’t-Te’vîl”, Nesefî’nin “Medâriku’t-Tenzil ve Hakâiku’t-Te’vîl” adlı eserleri bu metotla yazılan tefsîrlere örnektir.
EHL-İ KIBLE:Kabe’ye doğru yönelerek namaz kılmanın farz oluşunu kabul eden kimseler için kullanılan bir kavramdır.
EİMME-İ ERBAA ört imam anlamına gelen bu tamlama, dört büyük fıkıh mezhebinin kurucuları olan İmam-ı Azâm Ebû Hanîfe, İmam Malik b. Enes, İmam Muhammed b. İdris eş-Şafiî ve İmam Ahmet b. Hanbel için kullanılmaktadır. Bu tabirin ne zaman çıktığı bilinmemekle birlikte, terkibin yerleşmesinden sonra yazılan fıkıh kitaplarında, isimleri geçen imamlardan topluca bahsederken eimme-i erbaa tabiri kullanılmıştır. Hadiste kütübü sitte denen, altı meşhur hadis mecmuasının yazarlarına verilen isimdir.
EİMME-İ SİTTE:Kütübü sitte yazarları meşhur isimleriyle şunlardır: Buhârî (ö. 256 / 869), Müslim (ö. 216 / 831), Ebû Dâvûd (ö. 275 / 888), Nesâî (ö. 303 / 915), Tirmizî (ö. 279 / 892) ve İbn Mâce (ö. 273 / 886).
EMSALÜL_HADİS:İçerisinde darbı mesel ya da mesel bulunan hadisleri derleyen kitaplara “emsâlü’l-hadis” denir.
EMVAL-İ BATINE:Kelime anlamıyla “gizli mallar” anlamına gelen kavram, bir fıkıh terimi olarak, nakit paralar ile evlerde, mağazalarda bulunan ticaret mallarını ifade etmektedir. Bu kavram zekat ile ilgili hükümler açıklanırken geçmektedir.
FEVÂTİHU’S-SÜVER:Sûrelerin başlangıçları demektir. “El-hamdü’lillah” (her türlü övgü Allah’a aittir) ve “Sübhânellah” (Allah’ı noksan sıfatlardan tenzih ederim) gibi 14 sûre Allah’ı övme ile; 29 sûre “sâd” ve “nûn” gibi hece harfi ile; 11 sûre, “yâ eyyühâ’nnâsü” (ey insanlar!) gibi nida ile; “kad eflaha’l-mü’minûn” (mü’minler kurtuluşa ermiştir) gibi 21 sûre haber cümlesiyle; “ve’l-asri” (asra andolsun) gibi 17 sûre yeminle; “izâcâe nasrullahi” (Allah’ın yardımı geldiği zaman) gibi 7 sûre şart cümlesiyle; “kulhüvallâhü ehad” (de ki Allah tektir) gibi 6 sûre emir ile; “‘amme yetesâelûn” (neden soruyorlar) gibi 6 sûre soru ile, “tebbet yedâ ebî leheb” (Ebû Leheb’in eli kurusun) gibi 3 sûre dilek ile ve Kureyş sûresi illet bildirme ile başlamaktadır.
GARİBÜL-HADİS: Hadislerdeki, anlaşılması zor olan ve ancak sahanın uzmanları tarafından anlaşılabilen kelimelere “garîbu’l-hadis” dendiği gibi, garîbu’l-hadis’i konu edinen hadis bilim dalı da aynı terimle isimlendirilmiştir.
GARİBÜL-KURAN:Garîb üstü kapalı ve zor anlaşılan söz, yabancı demektir. Terkip olarak “garîbü’l-Kur’ân”, Kur’ân’ın zor anlaşılan kelimeleri anlamına gelir. Kelimelerin zor anlaşılması; ya anlamının kapalı ya da şâz ve yabancı oluşundan kaynaklanır.
HABERİ SIFATLAR:Haberî sıfatlar; Allah’ın eli, yüzü, gözü, gelmesi, inmesi ve yakın olması gibi âyet ve hadislerde geçen sıfatlardır. Kur’an’da Allah’ın eli, yüzü, gözü, arşı istivası, gelmesi, insanlara yakınlığı ve onlarla beraber olmasından söz edilmektir.
İNZAL VE TENZİL:Kur’ân’ın M. 610 yılında Ramazan ayında Kadir gecesinde toptan dünya semasına, Beytü’l-İzze’ye indirilmesine inzâl, parça parça âyetler hâlinde vahiy yolu ile Hz. Muhammed (a.s.)’e indirilmesine ise tenzîl denir.
KADERİYYE:Mabed el-Cüheynî ve Gaylân el-Dımeşkî’nin, insana hiçbir güç ve irade hakkı tanımayan Cebriyye mezhebine karşı bir tepki olarak kurmuş oldukları itikadî bir mezhebin adıdır. Bu mezhebin temel görüşü, insanın fiillerinde tamamen özgür olması şeklinde özetlenebilir. Buna göre kişi, istediğini yapar, hatta Rabb’inin murad etmediği şeye bile kadirdir
KADİYANİLİK:Kadiyânîlik XIX. yüzyılın sonlarına doğru Hindistan’da Mirza Gulam Ahmed öncülüğünde kurulmuş bir mezhep veya belli konuları içeren fikrî bir harekettir. Mirza Gulam Ahmed memleketi olan Hindistan’da çocukluk döneminden sonra bir mahkemede memur olarak çalıştı. İslâm dini, Hristiyanlık ve Hint kültürü üzerinde incelemelerde bulundu. Daha sonra resmi görevini bırakarak İngiliz ve Hindular aleyhine yazılar yazdı. Kişiliğinin ön plana çıkması üzerine kendi ismini taşıyan bir eser yayınladı. Bu şöhretini sürdürürken bir takım ilham, kehanet ve keramet iddiaları ile kendisinin asrının müceddidi olduğu izlenimini uyandırmaya çalıştı.
KÜTÜB-Ü TİSA:Kütüb-i Sitte’ye üç eser ilavesiyle anılan meşhur dokuz hadis mecmuasına verilen isimdir. İlave edilen eserler; Dârimî (ö. 255/868)’nin es-Sünen’i, İmam Mâlik (ö. 179/795)’in Muvatta’ı, Ahmed ibn Hanbel (ö. 241/855)’in el-Müsnedi’dir.
LAHİK: Sözlükte “birinin ardından yetişmek, tâbi olmak; birinci meyveden sonra gelen ikinci meyve” gibi anlamlara gelen lâhik, namaza imam ile başlayıp, namaz esnasında başına gelen bir durum sebebiyle namaza ara vermek zorunda kalan ve bu sebeple namazın bir kısmını imam ile birlikte kılamayan kimse demektir.
NASRANİ:Hz. İsâ’nın doğduğu yer olan Nasira’ya mensubiyet veya yardım anlamındaki nusret kelimesinden türemiş bir kavramdır. Hristiyan veya yardımcı demektir. Çoğulu “Nasârâ”dır. Bu kavram Kur’ân’da tekil olarak bir yerde geçmektedir. “İbrahim, ne Yahûdî, ne de nasrani (Hristiyan) idi; fakat o, Allah’ı bir tanıyan dosdoğru bir Müslüman idi; müşriklerden de değildi.” (Âl-i İmrân, 3/67) Çoğulu olan “Nasâra” ise Hz. İsâ’ya inananların adı olarak on dört ayrı yerde geçmektedir.
ORTODOKS:Kilisenin kararlarına bağlı, batıl inançlara karşı, doğru inancı benimseyen muhafazakâr kimselerin oluşturduğu Hristiyanlığın üç büyük mezhebinden birisidir.
PAPALIK: Hristiyanlığın en büyük mezhebi olan Katolikliğin başkanlığı ve bu ruhânî devletin merkezi olan Vatikan’ın devlet başkanlığı görevine tekabül eden ve Katolik Hristiyanların en büyük dinî-ruhânî liderliğini ifade eden bir terimdir. Papa, havarilerden Saint Petros’un vekili sayılır. En üst düzeydeki Kardinallerce bu göreve seçilir.
PATRİKLİK:Hristiyanlıkta, Doğu Kiliselerinde o mezhebe bağlı din adamlarının en yüksek rütbesi ve temsil makamıdır. Rum Ortodoks Patriği, Ermeni Patriği, Yakubî Patriği, Türk-Ortodoks Patriği Doğu Kilisesinin belli başlı liderleridir.
RİCÂLÜ’L-HADİS (Rical Kitapları):Hadisleri rivâyet eden râvîlere ricâlü’l-hadis denir. Hadis tarihinde sırf râvîlerin hayat ve durumlarını konu edinen ricâl kitapları yazılmıştır. Bu kitaplardan bazıları sika râvîleri, bazısı zayıf râvîleri, bazısı da sika ve zayıf râvileri birlikte ele alır. Tarih, tabakat, tevârih, vefeyât gibi unvanlarla yazılan hadis ricâli eserleri de vardır. Hadis ricâli alanında yazılan eserlerden bazıları şunlardır: İbn Hacer el-Askalânî’nin Tehzîbü’t-Tehzîb, Lisânü’l-Mîzân; Zehebî’nin El-Kâşif, Mîzânu’l-İ’tidâl adlı eserleri.
SÜRYANİLİK:Sami ırkından Hristiyan bir topluluğun adıdır. Süryânîler, Suriyeli Aramîlerdir. Bunlar Hz. İsa’nın havarilerinden Şemnun Petrus ve Thomas’ın telkinleriyle Hristiyanlığı kabul ederek Aramîlerden ayrıldılar ve MS. 38 yılında Süryânî adı altında yeni bir mezhep kurdular. İlk Hristiyan topluluğu olmalarından dolayı kendilerine Süryani Kadîm adı verildi. İlk dini merkezleri Antakya’dır. Bugün dinî merkezleri Şam’dır. Türkiye’de Gaziantep, Midyat, Diyarbakır ve Mardin’de Süryânîler vardır. Mardin İlinin doğusunda dağın eteğinde Zaferen Manastırı (Deyru’z-Zaferan) faaldurumdadır.
1782 yılında Mihayel Cevre, kurallara aykırı olarak patrik tayin edildi. Piskoposlar tarafından reddedilince Roma Kilisesi’ne katıldı. Süryanî-i Kadim Kilisesi’nden ayrılan Süryanilere ve kiliselerine papa tarafından patrik tayin edildi. Bunlara Katolik Süryâniler dendi. Katolik Süryanilerin merkezi Mardin’deki Meryem Ana Kilisesi’dir.
TURUKUL-HADİS:Hadisin senetleri manasına gelen turuku’l-hadis, hadis edebiyatında, herhangi bir hadisin rivâyet edildiği değişik isnadları sıralayan hadis kitaplarına denir
VEHHABİLİK:Genel olarak 18. Asrın başlarında Arabistan’ın Necd bölgesi Teym kabilesine mensup Muhammed ibn Abdülvehhâb ismindeki zatın itikâdî düşüncelerinin çevre halkı tarafından benimsenmesiyle oluşmuş bir ekoldür.
VÜCUH –NEZAİR: Vücûh, çeşitli anlamlarda kullanılan müşterek (çok anlamlı) lafızlara; nezâir ise, bir çok kelimenin aynı anlamda kullanılmasına denir. Sâlat kelimesinin Kur’ân’da beş vakit namaz (Bakara, 2/3), ikindi namazı (Mâide, 5/106), Cuma namazı (Cum’a, 62/9), cenaze namazı (Tevbe, 9/84), dua (Tevbe, 9/103), din (Hûd, 11/87), kırâat (İsrâ, 17/110), rahmet ve istiğfar (Ahzâb, 33/56), namaz kılınacak yer (Hac, 22/40) anlamlarında kullanılması vücûha; sakar, nâr, hutame, cahim, hâviye, saîr kelimelerinin cehennemi ifade etmek için kullanılması ise nezâire örnektir.
ZELLETÜL-KARİ:Okuyucunun sürçmesi ve yanılması anlamına gelen zelletü’l-kârî, dinî bir kavram olarak, namazda kıraatte yanılmayı ifade eder. Buna lahn da denir.
Kaynak:Diyanet Kavramlar Sözlüğü

Adak: Kişinin dinen yükümlü olmadığı halde, farz veya vacip türünden bir ibadet yapacağına dair Allah’a söz vermesidir.
Ahiret: Kıyametin kopmasından sonra başlayan ve sonsuza kadar devam edecek olan cennet ve cehennem hayatıdır.
Ahkam: Kur’an ve Sünnetin içerdiği dinî hükümlerdir.
Ahlâk: Bir kişinin iyi veya kötü olarak nitelenmesine sebep olan manevî değerleri, huyları ve bunların tesiri ile ortaya koyduğu davranışların tümü
Amin: Yapılan duâ için, “Ya Rabbi Kabul et” demektir.
Arş: Mecazî anlamda, ilahî hükümranlık tahtı demektir.
Ashâb: Hz.Peygamber’i gören ve onunla sohbet eden müslümanlardır. Tekili; sahabi
Aşere-i Mübeşşere: Dünyada iken Hz.Peygamber tarafından Cennetle müjdelenen on kişi
Aşûre: Muharremin onuncu gününe verilen isimdir.
Ayet: Kur’an-ı Kerim’de sureleri oluşturan bölümler
Bid’at: Dinin aslından olmadığı halde dindenmiş gibi algılanan şey.
Câiz: Yapılması dinen yasak olmayan şeydir.
Din: Hür iradeleriyle inanan akıl sahibi insanları, en iyiye, en doğruya, en güzele ve ebedî mutluluğa ulaştıran ilahî kanunlar bütünü.
Duâ: Kulun istek ve arzularını uygun bir üslupla Allah’a arzetmesi.
Ebedî ve Ezelî: Ebedî, sonu olmayan; ezelî ise başlangıcı olmayan
Ecel: Allah’ın takdir ettiği ömrün sona erdiği andır.
Ecir: Yapılan güzel ameller karşılığında Allah’ın verdiği mânevî mükafat
Esmâ-i Hüsnâ: Yüce Allah’ın en güzel isimleri
Ezan: Namaz vakitlerinin girdiğini bildirmek üzere müezzin tarafından okunan ve özel sözlerden oluşan dini bir davettir.
Farz: Dinen yapılması kesin olarak istenen şeydir.
Fasık: Allah’ın emir ve yasaklarına riayet etmeyen kimseye denir.
Fıkıh: Kişinin amel yönünden yararına ve zararına olanları bilmesi
Fidye: Meşru mazeretler sebebiyle bazı ibadetlerin yapılamaması veya eksik yapılması sebebiyle yerine getirilmesi gereken dinî yükümlülük.
Fitre: Ramazan Bayramına kavuşan ve dinen zengin sayılan Müslümanların, kendileri ve bakmakla yükümlü oldukları kişiler için fakirlere vermeleri gereken belli miktarda mal ya da paradır.
Gayb: Görülüp idrak edilemeyen varlıklar âlemidir.
Günah: Allah’ın emir ve yasaklarına aykırı olan amel.
Hadis: Hz.Peygamberin sözleri veya O’nun fiil ve onaylarının sözle ifadesi
Haram: Dinen yapılması kesin olarak yasaklanan şeydir.
Haşr: Canlıların yeniden diriltilerek mahşerde, hesap için toplanması
Hatim: Kur’an-ı Kerim’in baştan sona kadar orijinalinden okunması.
Hayır: Yüce Allah’ın rızasını kazanmaya vesile olan güzel amel.
Helal (caiz): yapılması dinen yasak olmayan şeyler.
Hicret: Hz. Muhammed’in m. 622 yılında Mekke’den Medine’ye göçü
Hilye-i Şerif: Peygamber Efendimizin dış görünüşünü ve vasıflarını anlatan eserlere verilen addır. “Hilye-i Saâdet” de denir.
Hurâfe: Akla ve ilme aykırı olan ve hiçbir temeli bulunmayan batıl inançlar ve uygulamalardır.
Hutbe: Cuma ve Bayram günlerinde camilere gelen müminleri, dinî konularda aydınlatmak üzere hatibin yaptığı konuşmadır.
İbadet: Karşılığında sevap vadedilen dinî görevleri ve amelleri Allah’ın rızasını kazanmak amacıyla yerine getirmektir.
İhram: Hac veya umreye niyet eden bir kimsenin, diğer zamanlarda mübah olan bazı davranışları belirli bir süre boyunca kendisine yasaklamasıdır. Bu amaçla giyilen şeye de aynı ad verilir.
İhsan: İnsanlara iyilik etmek, yararlı ameller işlemek ve “Allah’ı görüyormuş gibi, O’na ibadet etmek” demektir.
İlâhî: Tasavvuf Edebiyatında dini içerikli şiirler.
İmam-Hatip: Cemaate namaz kıldıran ve hutbe okuyan kimse.
İman: (İnanç): Allah’ın varlığı ve birliğine, Hz.Muhammed’in Allah’tan getirdiği bilgilerin doğruluğunu kabul ve tasdik etmektir.
İmsak: Oruç niyetiyle orucu bozan şeylerden uzak durmaktır.
İrşâd: Müslümanlara doğru yolu göstermek ve onları dinî görevleri hakkında aydınlatmaktır.
İslam: Allah’ın, insanlara Peygamberi Hz.Muhammed (s.a.v.) vasıtasıyla gönderdiği son ilâhî dinin adıdir.
İsrâ: Peygamberimiz Hz.Muhammed (s.a.v.)’in bir gece Allah tarafından Mekke’deki Mescid-i Haram’dan Kudüs’teki Mescid-i Aksa’ya götürülmesidir.
İtikad: İnanma, gönülden tasdîk etme demektir. İtikadî konular denilince, iman esasları akla gelir.
Kader: Yüce Allah’ın ezelden ebede kadar meydana gelecek olayları, zamanını, yerini, miktarını ve niteliklerini ezelî ilmi ile bilip takdîr etmesidir.
Kâfir: İslam dininin temel esaslarını kabul etmeyen, Hz.
Kaza: Yüce Allah’ın ezelî ilmiyle takdîr ettiği şeylerden her birinin zamanı gelince yaratmasıdır. Ayrıca Kaza; vaktinde yapılmayan farz bir ibadetin vaktinden sonra yerine getirilmesi anlamına da gelir.
Kelime-i Şehadet: “Allah’tan başka ilah olmadığına ve Muhammed’in O’nun kulu ve elçisi olduğuna şahitlik ederim (inanırım)” anlamındaki, “Eşhedü en lâ ilâhe illallah ve eşhedü enne Muhammeden abduhû ve rasûlühü” ifadesidir.
Kelime-i Tevhit: Allah’tan başka ilâh yoktur, Muhammed O’nun elçisidir” anlamındaki “Lailâhe illâllah, Muhammedürresûlullah” ifadesi.
Kıble: Müslümanların namaz kılarken yöneldikleri Kâbe cihetidir.
Kırâat: Namazda Kur’an-ı Kerim’den bir miktar okumak demektir.
Kıyam: Namazda ayakta durmak demektir
Kıyamet: Yüce Allah’ın belirlediği zaman gelince kâinat düzeninin bozulup yıkılması ve dünyanın sonunun gelmesidir.
Kirâmen Kâtibîn: Her mükellef insanın yaptığı bütün işleri kayda geçiren yazıcı meleklerin adıdır.
Kürsü: Camilerde vaizlerin va’z sırasında oturdukları yüksekçe yer
Mahşer: Öldükten sonra dirilen insanların toplanacağı yerdir.
Meâl: Kur’anın Arapçadan başka dillere yapılan çevirileridir.
Mekruh: Dinen yapılması zannî (kesin olmayan) delille yasaklanan şey, Çirkin davranış
Mevlid: Doğum zamanı.Peygamberimizin doğumunu anlatan şiir
Mi’rac: Peygamberimizin, Kudüs’deki Mescid-i Aksa’dan, Yüce Allah’ın, manevî huzuruna yaptığı yolculuğun adıdır. Dinî literatürde, Recep ayının 27. gecesi “mîrac gecesi” olarak bilinir.
Mihrap: Camide İmamın namaz kıldırırkendurduğu bölümdür.
Minber: Camilerde İmamın cuma ve bayram hutbesi okudukları basamaklı yüksekçe yerdir.
Mîzan: Mahşerde amellerinin tartılacağı ilahi adalet terazisidir.
Mucize: Peygamberlerin, peygamber olduklarını ispat için Allah’ın izni ile gösterdikleri olağanüstü hallerdir.
Mukâbele: Kur’an-ı Kerim’i, birinin yüzünden veya ezbere okuması, diğerlerinin de onu takip etmesidir.
Mukaddesât: Dinimizce kutsal kabul edilen değerlerdir.
Mushaf : Kur’anın iki kapak arasında toplanmış hali.
Mü’min: Allah’a, Hz.Peygamber’e ve O’nun haber verdiği şeylere gönülden inanıp, kabul ve tasdîk eden kimsedir.
Mübah: Dînen yapılıp yapılmaması serbest bırakılan şeydir.
Müfsid: Başlanmış bir ibadeti bozan davranıştır.
Mükellef: Dinîn emir ve yasaklarını yerine getirmekle sorumlu kişi
Münafık: Kalben inanmayıp, dili ile mümin olduğunu söyleyen kişi
Müstehab veya Mendup: Hz.Peygamber’in bazen yaptığı, bazen de yapmadığı dini içerikli işlerdir.
Na’t: Peygamber Efendimizi övmek maksadıyla yazılan şiir türüdür.
Nafile: Farz, vacib ve sünnet dışında sevap amacıylka yapılan ibadetler
Nebî veya Resûl: peygamber, Allah’ın insanlar arasından kendi isteklerini bildirmek için seçtiği elçi
Nisap miktarı: Dînen zengin sayılmanın ölçüsüdür.
Niyâz: Duâ etmek demektir.
Rahmet: Allah’ın, yaratıklarına merhamet etmesi ve lütufta bulunması
Rızık: Kişiye Allah’ın dünya ve ahirette verdiği pay ve hisse.
Sa’y: Hac ya da Umre yaparken Kâbe yakınlarında bulunan Safâ ile Merve tepeleri arasında, dört gidiş üç geliş olarak yedi kez gidip gelmek
Sadaka: Zekat dışında ibadet niyetiyle fakirlere yapılan yardım
Salih Amel: Allah’ın rızasını kazandıran güzel iş.
Sehiv (Yanılma) Secdesi: Yanılma, unutma gibi nedenlerle namazın farzlarından birinin ertelenmesi, vaciplerinden birinin terk edilmesi veya ertelenmesi durumunda namazın sonunda yapılan secde
Sevap: Allah’ın emir ve yasaklarına uygun amel, söz ve davranış
Sûre: Kur’an’ın, birbirinden besmele ile ayrılan her bir bölümüdür.
Sünnet: Peygamber Efendimiz’in söz fiil ve onayları. Onun yaptığı ve müslümanlara da yapmayı tavsiye ettiği dinî görevlerdir.
Şeriat: Peygamberlere gelen ilâhî hükümler, din.
Şirk: Allah’a ortak koşmak, Allah’tan başka ilah edinmek
Şükür: Nimetleri Allah’ın verdiğini bilip O’na şükranda bulunmaktır.
Taassup: Bir delile dayanmadan, bir fikre körü körüne bağlanmak
Takvâ: Allah’ın emir ve yasaklarına karşı gelmekten sakınmaktır.
Tavaf: Hacer-i Esved’den başlayarak, Kâbe’yi sola almak suretiyle, yedi defa Kâbe’nin çevresinde dönmektir.
Tebliğ: Peygamberlerin getirdikleri ilahî mesajın insanlara ulaştırmaları. İnsanlara islamın anlatılması
Tefsir: Kur’an-ı Kerim’i usûlüne göre açıklamak ve yorumlamak.
Tekbîr: “Allhu ekber” (Allah en büyüktür) cümlesi
Tesbîh: “Sübhânallâh” (Allah tüm noksanlardan uzaktır) kelimesi.
Tevbe: Kişinin yaptığı günahlardan pişmanlık duyup Allah’a yönelmesi.
Tevekkül: Her konuda elden geleni yapıp sonucu Allah’a bırakmak
Tevhîd: Allah’ın var ve bir olduğuna inanmaktır.
Teyemmüm: Abdest ya da boy abdesti almak için su bulunmadığı veya bulunup da kullanma imkanı olmadığı durumlarda, temiz toprak veya toprak cinsinden bir şeye elleri sürüp yüzü ve kolları meshetmektir.
Vâcib: Dinen yapılması zannî (kesin olmayan) delillerle istenen hüküm
Vahiy: Allah’ın dilediği şeyleri peygamberlerine özel yolla bildirmesi
Vaiz: Dinî konularda insanları aydınlatmak için va’z eden kimse.
Vakfe: Zilhiccenin 9. günü hac için Arafat’ta bulunmak
Vitir: Yatsı namazından sonra kılınan üç rek’atlık vacip namazdır.
Yemin Kefareti: Yeminini bozan kişinin on fakiri sabah akşam doyurma-sı ya da giydirmesi, buna gücü yetmezse üç gün peş peşe oruç tutması
Zekat: Dinen zengin sayılan müslümanların, yılda bir kez mallarının kırkta birini belirli yerlere vermesi

TENCİMU’L-KUR’AN :Kur’ân ayetlerinin 23 senelik risâlet devresi içerisinde parça parça indirilmesine tencîmu’l-Kur’ân denir.
TENZİL:Kur’ân’ın Hz. Cebrail vasıtasıyla Hz. Peygamber (Sallallâhu aleyhi ve sellem) ‘e indirildiği safhaya da tenzil denir.
TERESSÜL-İRSAL:Ezan okunurken her cümle arasında biraz bekleme yapılır ve ikinci cümlelerde ses biraz daha yükseltilir.Bana teressül veya İrsal denir.Kamette ise ,duraklama yapılmaksızın seri olarak okunur.Buna da Haedr denir.
TERTİL:Kur’an’ı ağır ağır, kelime ve harflerin hakkını vererek güzelce okuma.
TERVİHA:Teravih namazının her dört rekatı sonunda bir mikdar oturup istirahat edildiği için bu dört rekata bir “Terviha” denilmiştir.
TESBİH :Sübhanallah demektir.
TESLİS(EKÂNİM-İ SELÂSE ):Uknum kelimesinin çoğulu olup, sözlükte “asıl, esas ve temel” anlamına gelmektedir. Dînî ıstılahta ise, Hristiyanlarca Allah anlayışının teşekkül ettiği üç sıfatın birbiriyle olan ilişkisini sağlayan baba, oğul ve Ruhu’l-Kudüs demektir.
TEŞEHHÜD MİKTARI:Farz olan( namazda) oturuşun miktari“Ettehiyyatüyü“ okuyacak kadar geçen bir müddettir.
TEŞMİT:Aksırdığı zaman Elhamdülillah diyen kimseye “Yerhamükellah: Allahü teâlâ sana merhâmet etsin” demek.
TEŞRİK TEKBİRLERİ:Kurban bayramı Arefe gününün sabah namazından itibaren Bayramın dördüncü gününün ikindi namazına kadar yirmi üç vakit farz namazın arkasından bir defa şöyle tekbir alınır ki, bunlara Teşrîk Tekbirleri denir
TEVERRÜK:Gerek celsede ka`dede erkekler sol ayaklarini yerde yayip üzerine oturur ve sag ayaklarini parmaklar kibleye gelecek sekilde dikerler.Kadinlar ise ayaklarini sag yanlarina yatik bir sekilde cikarip, otururlar.Iste bu oturma sekline teverrük denir.
TEVRAT:Allah tarafindanHz.Musa`ya indirilen ilahi kitap.
TEYEMMÜM:Hicretin 5.ci senesi Beni Mutalik savaşında sabah namazı teyemmum ile ilk defa namaz kılındı
TIBB-I NEBEVİî: Hz. Peygamber (s.a.s)’in tıpla ilgili hadislerinde meydana gelen ilim dalıdır. Onun, hastalıklar ve zamanın bilinen tedavi usulleri, sağlığı koruma gibi konulardaki tavsiye ve uygulamalarını ihtiva eden eserler vardır. Ebu Nu’aym el-İsbehânî’nin et-Tıbbu’n-Nebevîsi ile Ca’fer b, Muhammed el-Mustağfirî, Muhammed b. Ahmed ez-Zehebî ve es-Suyûtî’nin aynı isimdeki kitapları anılmaya değer olanlardır.
TIVAL-I MUFASSAL: “Hücurat” sûresinden “Burüc” sûresinin sonuna kadar olan sûreler Tıval-ı Mufassal’dır
TUMÂNÎNET: Namaz kılarken rükû’ ve secdelerde ve kavmede (rükû’dan kalktıktan sonra ayakta durmakta) ve celsede (iki secde arasında oturmada) bütün âzânın (uzuvların) hareketsiz kalması. Sübhânallah diyecek kadar bir miktar durması ise, ta’dîl-i erkândır. TÜRBE:Islamülkelerinde hükümdarlar, hanedan üyeleri, din ve devlet büyükleri icin yapilmis anitsal mezar yapisidir.
UHUD SAVAŞI:Uhut savaı 625 senesin de oldu.Uhud savaşına katılan sahabelerin alfebetik olarak isim listesi M.Asim Köksal`in Hz.Muhammed(sas) ve İslamiyet adlı eserinin 3 ve 4 cildinin sahife 89`da zikredilmektedir.
ULÜ`L AZM (Ulu Peygamberler):Hz.Nuh.Hz.İbrahim, Hz.Musa, Hz.İsa, Hz.Muhammed Mustafa (sas).
ULUMU’L-KUR’AN :Cem’ul-Kur’ân, Esbabu’n-Nüzûl, Mekki ve’1-Medenî, el-Muhkem ve’l-müteşâbih, en-Nâsih ve’1-mensuh vb. gibi Kur’ân-ı Kerîm’le doğrudan irtibatı olan konuları inceleyen ilim. Başka bir ifadeyle; Kur’ân’a hizmet eden veya Kur’an’a dayanan ilimlere ulûmu’1-Kur’ân denir
UMRETÜ`L KAZA:Hudeybiye antlasmasi geregi Hz.Peygamberin ashabi ile yerine getirdigi umre.7 Zilkade/629 mart.
USULÜ’L-HADİS :Kabul ve red yönünden hadisin sened ve metnini inceleyen ilim dalı.
ÜLÜ`L –EMİR:Emir sahipleri,devlet reisi ve onun adina hükmeden vali,kadi.
ÜMMEHÂTU’L-MÜ’MİNÎN :Müminlerin anneleri, Hz. Peygamber’in hanımları.
ÜMMÜ EYMEN:Ümmü Eymen Üsame`nin annesidir.
ÜSTÜVANETÜ`L-VUFUD:Hz.PeygamberinMescid-i Nebi`de elcileri kabul ettigi yer(Heyetler sutunu).
VAHY:Vahy; İlham etmek, bildirmek, süratle işaret etmek, gizlice ihbar etmek, bir şeyi gerek uyanık iken ve gerek uyku hâlinde kalbe atmak demektir.
VAHİY KÂTİPLERİ :Rasûlüllah (s.a.s)’e vahyedilen âyetleri yazanlar, kaydedenler.
VAKF VE İBTİDA:Durmak anlamına gelen vakf, okumaya tekrar başlamak niyetiyle nefes alacak kadar bir süre için sesi kesmekten ibarettir. Başlama anlamına gelen İbtida ise, ilk defa okumaya başlamak veya vakftan sonra tekrar başlamak demektir.
VEDA HACCI: eygamberimizin ilk ve tek haccidir.
VEDA HUTBESİ :Hz. Peygamber’in, hicri 10. yılda yaptığı Veda Haccı’nda sayıları yüz on dört bini bulan hacıya hitaben irad ettiği hutbe.
VEDA YOKUŞU:Medine`ye inen dik bir yolun tepesidir.Eskiden itibarli kimseler bu tepeye kadar uğurlanırdı.
VELİME:Her türlü mutluluk veren hadise sebebiyle verilen ziyafet anlamına gelen velime, terim olarak, düğün yemeginin özel ismi haline gelmiştir.
VİCDAN :Bulma, bir şeyi bir halde görme; kalple hissetme, duygu; kendinden geçme, dalma; iyiyi kötüden ayıran ve seçen bir yapıya sahip olan kalpteki gizli his.
VÜCUH VE’N-NEZAİR :Kur’ân-i Kerîm’de bir lafzın bir kaç mânâda kullanılmasına “vucûh” denir. Birden fazla kelimenin aynı mânâda kullanılmasına da “nezâir” denir
YALANCI PEYGAMBERLER:Tuleyha b.Huveylid, Malik b. Nüveyre,Seccah(bir kadin müslüman oldu),Müseylimetü`l-Kezzab.
YE’CÜC ve ME’CÜC :İslâm inancına göre eşrâtu’ssaat’tan (Kıyametin büyük alâmetlerinden) biri olmak üzere, yeryüzünde bozgunculuk çıkaran ve gerçek mahiyetlerini Allah’ın bildiği iki topluluk.
YESRİB:Peygamberimiz, Medine´ye Yesrib denilmemesini hoş görmemeiş“O , Medine`dir“
demiştir.Medine`nin eski adı.
ZARURAT-I HAMSE( BEŞ ZARURİ ŞEY):Bütün dinlerin, korunması üzerine ittifak ettikleri şu beş hususun, aynı zamanda İslâm dininde de, korunması amaçlanmıştır. Bunlar: 1- Canın korunması,2. Malın korunması,3.Aklın korunması,4. Dinin Korunması,5. Neslin korunması.
ZAYIF HADÎS: Râvîleri, sahih ve hasen hadîs râvîlerinin vasıflarını taşımayan hadîslerdir.
ZEBUR:Sözlükte, kitap manasına gelir.Zebur , Davud Aleyhisselama gönderilmiştir.Zebura, Mizmarlar da denir.
ZEHREVAN:Bakara ve Âli îmrân sûrelerine verilen isimdir.
ZELLE:”Peygamberlerin hata ile veya unutarak yaptıklara kusurları, ifade eden bir terim (Aliyyü’l-Karî, Şerhu Fıkhı’l-Ekber, Mısır 1323, 51, 53).Peygamberler aslında günah işlemezler. Onlar “İsmet” sıfatına sahiptirler.
ZELLETÜ’L-KÂRÎ:Manası değişecek şekilde Kur`an-ı yanlış okumak.Buna zelletu`l-kari denir.Anlamı“Okuyanın sürcmesi,“ yanı yanlış okuması demektir.
ZEVAİD SÜNNET:Hz.Peygamber(s.a.v) in bir insan olması itibariyle yaptığı, Allahü Tealadan bir tebliğ veya Allahın dinini açıklama niteliği taşımayan beşeri fiillerine Zevaid Sünnet denir.
ZEVATU’R-RA:Elif Lâm Râ ile başlayan Yûnus,Hûd,Yûsuf, Ra’d,İbrahim ve Hicr sûrelerine verilen isimdir.
Felak ve Nas surelerine; MUAVİZETEYN,Bakara ve Ali İmran surelerine;ZEHREVAN,
TUVALU’L MUFASSAL,Bakara-Ali İmran-Nisa-Maide-En’am-A’raf-Enfal sureleri;
SEB’UL TIVAL(Yedi Uzun Sure)
ZİMMİ:İslam Devletinde yaşayan gayr-i müslimlere zimmi denir.(H. i.Kur`an Dili,c.10)
ZİNNUREYN:İki nûr sâhibi. Peygamber Efendimizin(sallallahü aleyhi ve sellem ) Ümmü Gülsüm ve Rukiye isimli iki kızıyla evlendiği için hazret-i Osman’a verilen lakab.Resûlullah sallallahü aleyhi ve sellem ona birbiri ardınca iki kızını vermiştir. İki kızı da vefât edince; “Bir kızım daha olsaydı verirdim” buyurmuştur. (Mir’ât-ı Kâinât-Taftâzânî)
ZÜNNUN:Kur`an`da adı geçen Yunus Peygamberin lakab.

-Kasr: Namazın kısaltılması,
-Cem’: İki namazın bir vakitte kılınması.
-Vaktinde kılınamayan namaza fâite çoğulu fevâit denir.
-Vitir Arapça’da çiftin karşıtı olan “tek” anlamındadır
-Her Ay Üç Gün O ruç. “eyyâm-ı bîd” Her ayın 13, 14 ve 15. günlerinde olmak üzere her ay üç gün oruç tutmak.
-Hanefî mezhebine göre toprak ürünlerinin zekâta tâbî olabilmeleri için üzerlerinden bir yılın geçmesi (havl)
-Rikâz: Rikaz terimi, maden, define ve hazine gibi kendiliğinden yer altında bulunan veya insanlar tarafından yer altına gömülüp gizlenen her türlü kıymetli maden ve eşyayı ifâde eder.
-Mevât (işlenmemiş, sahipsiz) topraklarda veya sahibi bilinmeyen topraklar.
-Yemle beslenen hayvanlara “ma’lûfe”, ziraat, nakliyat gibi işlerde kullanılan
hayvanlara da “âmile” adı verilmektedir.
-Bedel: Hac için bedel (nâib) tutmaya “ihcâc”; bedel tutan kimseye “âmir”,
“menûb” veya “mahcûcun anh” denir. Ayrıca bedel gönderilen kimseye
“me’mûr”, yol masrafı olarak verilen mal veya paraya “nafaka” ve haccı ifsâd etmesi hâlinde nafakayı geri ödemesine “tazmîn” adı verilmektedir.
-İhrâma giren kişiye “muhrim” (ihrâmlı) denir.
-Füsûk: Tâatten ayrılıp mâsiyet sayılan şeyleri yapmak.
-Cidâl: Başkalarıyla tartışmak, hakâret ve kavga etmek.
-Kâbe’nin etrafında tavâf yapılan yere “metâf” (tavâf alanı) denir.
-Sa’y yerine “Mes’a” denir.
-“Eyyâm-ı nahr” ve “eyyâm-ı Mina” denilen Zilhiccenin 10-11 ve 12. günleridir.
-İhsâr, hac veya umre yapmak üzere ihrâma girdikten sonra, herhangi bir
-Akîka Kurbanı: Esasen akîka, Arapça’da yeni doğan çocuğ un başındaki saçın adıdır.
-Keffâret kelimesi sö zlü kte “örten, gizleyen” anlamına gelir. Dînî bir terim olarak ise, “işlenen bir kusur ve gü nahtan dolayı Allah Teâlâ’dan af ve mağfiret dilemek niyetiyle yapılan, cezâ özelliği de bulunan bir tür mâlî ve bedenî ibâdet”tir.
-ADAK:Arapça’da nezir (nezr) diye ifâde edilen adak fıkıh dilinde, “bir kimsenin
dînen yükümlü olmadığ ı ibâdet cinsinden bir şeyi kendisi için vâcip kılması”nı ifâde eder
-Behîmetü ’l-en’âm: En çok yenmesi mutat olan koyun, deve ve sığır gibi türlerdir.
-Dövme (veşm) yaptırma, başta
-Dişlerin güzellik için törpülenerek seyrekleştirilmesi (teflîc) de hadîste yasaklanmıştır.
-Muharremât: Evlenilmesi haram olan kadınlar
-Hürmet-i Musâhere: Fâsid nikâhla bir araya gelen eşler arasında sıhrî hısımlıktan doğan evlilik engelinin teşekkülü dür.
-Ayet kelimesi sözlükte ;alamet, ibret ve delil anlamındadır.
-Garibül Kuran:K.Kerimde farklı lehçelerde kullanılan kelimelerdir.
-Aksamül Kuran:K.Kerim de yer alan yeminler.
-Emsalül Kuran:Sözlük anlamı mesel, destan ve kıssa olan kavramdır.
-İcazül Kuran:Kuranın benzerinin yapılamaması.
-Muhkem:Kuran-ı Kerimin uzmanlık gerektirmeyen , herkesçe anlaşabilecek olan ayetlere muhkem denir.
-Her ayetinde Allah yazılı sure Mücadele sueresidir.
-Tilavet secdesi ile biten sureelr;Araf,Necm ve Alak sureleri.
-Zehveran:Bakara, Al-i İmran surelerine Peygamber Efendimiz Zehveran adını vermiştir.
-Mekke surelerinin sayısı 86, Medeni surelerin sayısı 28 suredir.
-Kuran-ı Kerimin harekeleme ve noktalamasını icra eden alimler:Ebul Esved ed –Düveli ve Nasr b. Asım.
-Miun:Yaklaşık 100 ayetten oluşan surelere verilen isim.
-Kirâmen Kâtibin : İki melektir. Biri insanların sağında iyilikleri, diğeri de solunda kötülükleri yazar.
-Münker ve Nekir: Kabirde soru sormakla görevli meleklerdir.
-Rıdvan :Cennetteki meleklerin başkanıdır.
-Malik :Cehennemdeki meleklerin başkanıdır.
-Hafaza ( Koruyucu ):İnsanların önlerinden ve arkalarından onları takip eden, kaza ve belalardan koruyan meleklerdir.
-“Fetretül vahy” :İlk vahiyden ikinci vahiy gelene kadar geçen süre
-Hz.Muhammed’in Medine’de muhacirlerle ensarı kardeş ilan etmesi olan kardeşleştirme olayının diğer adı :Muâhât
-Kur’anın çoğaltılmasına Hicretin 25.yılında başlanmıştır.
-Kur’an metninin harekelenmesine Hicr 65. yılda başlanmıştır.
- İlk cuma namazı: Peygamber Efendimizin Mekke’den Medine’ye hicreti esnasında “Ranuna” denilen yerde kılınmıştır.
-Ric’î Talâk: Kocaya yeni bir nikâha ihtiyaç olmadan boşadığı karısına dönme
imkânı veren boşama türüne, dö nülebilir boşama anlamında “ric’î talâk”denir.
-Bâîn Talâk: Kocaya boşadığı eşine ancak yeni bir nikâhla dönme imkânı veren boşanma
-Sünnî Talâk: Boşama, Kur’ân’daki genel ilkelere ve Hz. Peygamber’in bu
yö ndeki açıklama ve tavsiyelerine uygun olarak yapılıp yapılmadığına göre
-Sü nnî talâk, bid’î talâk şeklinde de tasnîf edilmektedir.
-Bid’î Talâk: Bid’at tâbiri, Sünnet’in mukâbili ve zıddı olarak da kullanılmakta olduğundan burada bid’î talâk, Sü nnet’e aykırı biçimde gerçekleştirilen boşamayı ifâde etmektedir.
-Îlâ: Kocanın dört ay veya daha fazla karısına yaklaşmayacağına dâir yemin etmesi veya bu içerikte bir nezirde bulunmasına îlâ denilir.
-Hidâne: İslâm hukûkunda çocukların bakım ve yetiştirilmesine denilir.
-Ahvâl-i Şahsiyye: Şahsın hukûku.
-Hidâyet-i Mürşîde: Yol gösterici hidâyet.
-İcmâ: İcmâ müctehidlerin şer’îbir meselenin hükmüne dair görüşlerini aynı yönde olmak üzere tek tek açıklamaları yoluyla meydana gelebileceği
gibi (sarîh icmâ), şer’îbir mesele hakkında bir veya birkaç mü ctehid görüş belirttikten sonra, bu görüşten haberdâr olan o devirdeki diğer müctehidlerin açıkça aynı yönde kanaât belirtmemekle birlikte îtirâz beyânında da bulunmayıp sükût etmeleri sûretiyle de (sükûtî icmâ) oluşabilir.
-Istıslâh (Mesâlih-i Mürsele)
-İslâm Öncesi Şerîatler: Hz. Muhammed’den ö nceki ilâhî dinlerin hükümlerinden (şer’ü men kablenâ)
-İmâmeyn: İmam Ebu Yusuf ile İmam Muhammed için kullanılır.
-Tarafeyn. İmâm-ı A’zam ile İmam Muhammed için kullanılır.
-Şeyhayn: İki şeyh, iki reis, iki büyük imâm demektir. İmâm-ı A’zam ile İmam Ebû Yusuf için kullanılır. En büyük iki halîfe anlamında Hazret-i EbûBekr ile Hazret-i ö mer için de kullanılır.
-Sekaleyn: İnsanlar ve cinler için kullanılır. Bu iki topluluğa da peygamber olarak gönderildiği için Peygamberimiz Hz. Muhammed’e Rasûlü’s-Sekaleyn denir. Cin ve insanlara fetvâ verene de, Mü ftiyü ’s-sekaleyn denir. (Şeyhü ’lİslâm İbni Kemalpaşa).
-Temizlik: Görünür kir ve pisliklerin giderilmesi “necâsetten tahâret”, abdestsizlik
durumunun kaldırılması ise “hadesten tahâret” olarak adlandırılır.
-Mâsivâ: Allah’ın gayrısından temizlenme.
-Hades: Hükmî kirlilik.
-Necîs: Dînen kir ve pis.
-Ağız ve burun temizliği (mazmaza ve istinşâk).Suile iyice ovmak (delk).
Allah’ın farz kıldığ ı (mektûbe) namazlar,
-Hz. Peygamber’in sünnetiyle sâbit olan (mesnûn) namazlar,
-Sünnet Namazlar; Vakit namazları yanında düzenli olarak kılınan sünnetleri (revâtib) ifâde etmekte,
-Nâfile Namazlarise düzenli olmayarak çeşitli vesilelerle Allah’a yakınlaşmak ve sevap kazanmak maksadıyla ayrıca kılınan namazları (reğaib) ifâde etmektedir.
-Namazın Farzları (Şurûtü’s-salât)
-Erkânü’s-Salât: (Rükunları)
-Kişininkendi isteği ve fiili ile namazdan çıkması da(hurûc bi sun’ih)
-İsfâr: Sabah namazının ortalık aydınlandıktan sonra kılınmasıdır.
-Taglîs: İkinci fecir doğar doğmaz, ortalık henüz karanlıkça iken sabah namazını kılmak.
-Fey-i zevâl: Güneşin tam tepe noktada iken cismin yere düşen gölge uzunluğu.
-Şürûk zamanı: Güneşin doğmasından yükselmesine kadar olan zaman(40-45 dakika).
-Vakt-i istivâ: Güneşin tam tepe noktasında olduğu zaman.
-Tahmîd: Semia’llahülimen hamideh” dedikten sonra, “Rabbenâ leke’lhamd”demek.
-Müfsidât-ı salât: Namazı bozan şeyler.
-Ezân okunurken her cümle arasında biraz bekleme yapılır ve ikinci cümlelerde ses biraz daha yükseltilir. Buna teressül veya irtisâl denilir. Kâmet ise duraklam
yapmaksızın serî
-Nikâh anında belirlenmişse buna mehr-i
müsemmâ, belirlenmemişse
buna da mehr-i misil denir.
-Ric’î Talâk: Kocaya yeni bir nikâha ihtiyaç olmadan boşadığı karısına dönme
imkânı veren boşama türüne, dö nülebilir boşama anlamında “ric’î talâk”denir.
-Bâîn Talâk: Kocaya boşadığı eşine ancak yeni bir nikâhla dönme imkânı veren boşanma
-Sünnî Talâk: Boşama, Kur’ân’daki genel ilkelere ve Hz. Peygamber’in bu
yö ndeki açıklama ve tavsiyelerine uygun olarak yapılıp yapılmadığına göre
-Sü nnî talâk, bid’î talâk şeklinde de tasnîf edilmektedir.
-Bid’î Talâk: Bid’at tâbiri, Sünnet’in mukâbili ve zıddı olarak da kullanılmakta olduğundan burada bid’î talâk, Sü nnet’e aykırı biçimde gerçekleştirilen boşamayı ifâde etmektedir.
-Îlâ: Kocanın dört ay veya daha fazla karısına yaklaşmayacağına dâir yemin etmesi veya bu içerikte bir nezirde bulunmasına îlâ denilir.
Hidâne: İslâm hukûkunda çocukların bakım ve yetiştirilmesine denilir.
-Ferâiz İlmi: Mîrâs hukû kunun klâsik İslâm hukû k literatüründeki adıdır.
-Ecîr-i Hâs: Yapılan iş sözleşmesi;işçinin belli bir süre zarfında işveren içinçalışmasını konu alıyorsa, yani işçinin belli bir zaman biriminde hâsıl edeceği emeğini işverenin emrine tahsîs etmesi gerekiyorsa, bu işçi ecîr-i hâs olarak adlandırılır.
-Ecr-i Misl; tarafsız bilirkişilerin, işçinin fiilen harcadığı emeğe biçtikleri değerdir.
-Tağrir ise, akid yapılırken taraflardan birinin söz ve davranışı ile diğer tarafı
kasten aldatmasını ifâde eder.
-Gabn-i Fâhiş: Aldanmanın aşırı ve belirgin olması.
-Gabn-i Yesîr: Aldanmanın basit ve önemsiz olması.
-Rehin verene râhin, rehin alana mürtehin, teslim alınan mala da merhûn
veya rehin denilir.
-İstiâze: Sözlükte, sığ ınmak, korunmak anlamındadır
-Tıvâl-i Mufassal: Hucurât’tan Burûc’a kadar,
-Evsat-i Mufassal: Buruc’tan Beyyine’ye kadar,
-Kısâr-i Mufassal: Beyyine’den sona kadardır.
-Sebeb-i Nüzûl: Kur’ân-ı Kerîm’in nüzûl (inme) sebebi. (esbâb-ı nüzûl)
-Sebeb-i Vürûd: Hadîs-i Şerîfler’in vârid olma, söylenme sebebi.
-Mücmel-Mübeyyen: Mânâsı kapalı lafızları ihtivâ eden â yetlere mücmel,
mücmel â yetleri açıklayan â yetlere de mübeyyen â yet denir.
-Mübhem-Muhkem: Üstü kapalı anlatım. Açık ifâdeli âyetler.
-Müteşâbih: Birden fazla anlama gelen ifâdeler.
-Garîbu’l-Kur’ân: Farklı lehçelerde kullanılan kelimeler.
-Müşkilü’l-Kur’ân: Kelimelerin anlaşılma güçlüğ ü.
-İ’câzu’l-Kur’ân: Â ciz bırakmak, iknâ etmek, muhâtabın delillerini çü rütmek.
-Vücûh – Nezâir: Eş sesli kelimelere vücûh; farklı anlamlı kelimelere de nezâir denir.
-Emsâlu’l-Kur’ân: Özlü ifâdeler.
Minareler Türkiye’de genelde yedi bölüme ayrılırlar.
Alem:Minarenin yapılanma açısından en üstte olan kısmıdır. Genelde metalden yapılma altın rengi bir hilalden ibarettir. Bu üst noktayı aşan sadece paratonerdir.
Külah:Minareyi yağıştan koruyan koni biçimindeki kısımdır. Alemin altında bulunur.
Petek :Külahın altındaki kısmın (tek şerefeli minarelerde) ilk şerefeye kadar olan bölümüne verilen addır.
Şerefe :Müezzinin ezan okuduğu ve minareden her yöne dönemesini sağlayan balkona denir.
Gövde :
Şerefe(ler)den sonra gelen ve Türk mimarisinde petekle aynı çapta ve ince olan en uzun bölümdür.
Pabuç :Gövdeyi alt ve geniş kürsüye bitiştiren küçük bir diske benzer.
Kürsü :Minarenin görünen bölümlerin en aşağıda olanıdır. Külaha benzer genişleyen bir kısmı ve altındaki bloktan oluşur. Külahın aksine alt blok dikdörtgen prizması şeklinde yapılır.

ADN CENNETİ:Yedi kat göklerin üzerinde yaratılan sekiz Cennetten derece bakımından en yüksek olanı.
Ahd-i Atik:Eski ahd. Hıristiyanlarca Mûsâ aleyhisselâma inen kitab.
Ahd-i Cedîd:Hıristiyanların kutsal kitabı olan Kitâb-ı mukaddes’in ikinci bölümü.
Ahkâm-ı Şer’iyye:İslâm dîninde bir işin yapılması veya yapılmaması gerektiğini bildiren hükümler.
Ahlâk-ı Hasene:Güzel huylar. Dînin ve aklın beğendiği huylar.
Ahlâk-ı Zemîme:Kötü ahlâk. Dînin ve aklın beğenmediği huylar.
Akâid İlmi:Îmân esaslarını anlatan ilim dalı.
AKÎKA:Çocuk nîmetine karşılık, Allahü teâlâya şükr niyeti ile kesilen hayvan.
BEHÂÎLİK:Müslüman görünüp İslâmiyet’i içerden yıkmak için çalışan El-Bâb Ali Muhammed ismindeki bir acemin talebesi olan Behâullah’ın, kurduğu bozuk yol.
BENÎ HÂŞİM (Hâşimoğulları),Peygamber efendimizin dedesi Hâşim bin Abdi Menâf’ın soyundan gelenler.
BERZÂH ÂLEMİ,Dünyâ ile âhiret arasındaki âlem; kabir âlemi.
BESMELE:Bismillâhirrahmânirrahîm sözü. Kur’ân-ı kerîme saygı göstermek, E’ûzü okuyarak başlamakla olur ve Kur’ân-ı kerîmin anahtarı Besmeledir.
BETÛL,Peygamber efendimizin mübârek kızı hazret-i Fâtımâ’nın lakabı.
BEYT-İ MA’MÛR:Meleklerin kıblesi. Göklerde meleklerin devâmlı tavâf ettikleri yer, makam.
BEYTÜ’L-MUKADDES (Beyt-ül-Makdis):Kudüs’deki Mescid-i Aksâ.
BEYTULLAH: Mekke-i mükerremede Mescid-i harâmın ortasında bulunan mukaddes binâ. Kâbe-i muazzama; müslümanların kıblesi; BEYTÜLMÂL:İslâm devleti hazînesi, mâliye teşkîlâtı.
Bİ’SET:Gönderme, gönderilme. Bir peygambere peygamber olduğunun bildirilmesi.
Burhân-ı İnnî:İnneli (elbetteli) delîl. Eserden müessire (o eseri yapana), san’attan san’atkâra ve netîceden sebebe götüren delîl. Kelâm (akâid) ilminde daha çok bu delîl kullanılır.
Burhân-ı Limmî:Limeli (niçinli) delîl. İlletten sebebden ma’lûle (illetin bulunduğu şeye), müessirden (eseri yapandan) esere, san’atkârdan san’ata, sebebden netîceye götüren delîl. Görülen ateşten dumanın varlığına hükmetmek böyledir.
Burhân-ı Tatbîk:Kelâm ilminde Allahü teâlânın varlığını ve kadîm (ezelî), olduğunu (başlangıcının olmadığını) isbâtta kullanılan delîllerden biri. Burhân-ı Temânü:Kelâm ilminde Allahü teâlânın varlığını ve birliğini isbâtta kullanılan delîl.
CÂHİLİYE DEVRİ:İslâmiyet’ten önce hissin akla, kötülüğün iyiliğe hâkim olduğu, puta tapılan karanlık devir.
CEBEL-İ RAHMET:”Rahmet dağı” mânâsına, Arafat ovasındaki tepe.
CEBRÂİL ALEYHİSSELÂM:Dört büyük melekten biri.
CEBRİYYE:Hicrî birinci asrın sonlarında ve ikinci asrın başlarında Cehm bin Safvân tarafından ortaya çıkarılan bozuk yol.
CEHMİYYE:Cebriyye fırkasının bir kolu olup, Hicrî ikinci asırda Cehm bin Saffân tarafından kurulan bozuk fırka.
DİNİ TERİMLER
CENNET:Bahçe. Âhirette müslümanların nîmet ve mutluluk içerisinde sonsuz olarak yaşayacakları yer.
CERH VE TA’DÎL:Hadîs ilmine âit iki ıstılah Cerh, yaralamak. Bir hadîs âliminin, bâzı sebeplerle râvînin (hadîs rivâyet eden kimsenin) rivâyetini (naklini) reddetmesi. Ta’dîl, düzeltmek. Bir hadîs âliminin, bir râvinin rivâyetinin kabûl edilebileceğini açı klaması.
DENDÂN-I SEÂDET:Peygamber efendimizin Uhud muhârebesinde şehîd olan, kırılan mübârek dişinin bir parçası.
DİN:Allahü teâlânın insanları dünyâ ve âhirette râhat, huzûr ve seâdete (mutluluğa) kavuşturmak için peygamberleri vâsıtasıyla bildirdiği yol, emirler ve yasaklar.
Dirâyet Tefsîri:Resûlullah’tan sallallahü aleyhi ve sellem gelen rivâyetler (açıklamalar) esas alınarak, Kur’ân-ı kerîmin lisan bilgilerine ve zamanın fen bilgilerine, aklî ilimlere göre yapılan açıklaması. Bu tefsîre ma’kul, re’y tefsîri ve te’vîl de denir.
EHL-İ BİD’AT:Bid’at sâhipleri. Peygamber efendimizin ve eshâbının bildirdiği doğru îtikâddan (inanıştan) ayrılanlar.
EHL-İ KIBLE:Kâbeyi kıble edinenler, müslümanım diyenler.
EHL-İ SUFFA:Medîne-i münevverede, akrabâları ve evleri bulunmayan, Peygamber efendimizin mescidinin suffa denilen ve üzeri hurma dallarıyla örtülü bölümünde kalan eshâb-ı kirâm
EHL-İ SÜNNET:Îtikâdda (inanılacak şeylerde) ve yapılacak işlerde Peygamber efendimizin ve O’nun Eshâbının (arkadaşlarının) ve sonra gelen müctehid İslâm âlimlerinin yolunda bulunan müslümanlar, sünnîler.
ELHAMDÜLİLLAH:”Hamd, şükür Allahü teâlâya mahsûstur, bütün nîmetler O’ndandır” mânâsına mübârek, kıymetli bir söz. Buna hamdele de denir.
EMÂNÂT-I MUKADDESE:İslâm dîni ve târihi bakımından büyük önem taşıyan, Peygamber efendimize ve diğer din büyüklerine âit bâzı mübârek şahsî eşyâ ve hâtıralar. Mukaddes emânetler. Bunlar: Hırka-i Saâdet, Seyf-i Nebevî, Nâme-i Saâdet, Mühr-i Seâdet, Dendân-ı Seâdet, Lıhy e-i Seâdet, Nakş-ı Kadem-i şerîf, Sancak-ı şerîf, Teyemmüm taşı.
DİNİ TERİMLER
FÂİTE:Gaflet, uyku, unutmak, hastalık, düşman korkusu gibi bir özürle kaçırılan farz veya vâcib namaz.
FÂRÛK:”Doğru ile yanlışı birbirinden ayıran” mânâsına hazret-i Ömer’in lakabı.
FARZ:Allahü teâlânın Kur’ân-ı kerîmde yapılmasını açıkca bildirdiği emirler.
FÂTIMÎLER:Aslen mecûsî olan Meymûn el-Kaddah’ın neslinden gelen Ubeydullah bin Sa’îd’in etrâfında toplanan, kendilerinin hazret-i Fâtıma’nın neslinden geldiklerini iddiâ eden; Mısır, Kuzey Afrika, Filistin ve Sûriye’de 910-1171 seneleri arasında hüküm süren, E shâb-ı kirâm düşmanlığını yaymaya çalışan hânedân Ubeydîler.
Fukahâ-i Seb’a:Medîne’de yetişen yedi büyük fakîh
FUKARÂ-YI SÂBİRÎN:Dilenmeyip sabreden ve şerî’ate (İslâmiyet’e) uyan fakirler.
GAMÂRÂ:Yahûdîlerin Tevrât’tan sonra mukaddes kitab saydıklarıTalmûd’un kısımlarından biri. Talmûd; Mişnâ ve Gamârâ olmak üzere iki kısımdır.
GASÎL-ÜL MELÂİKE:Melekler tarafından yıkanan; Eshâb-ı kirâmdan Uhud harbinde şehîd olan ve cenâzesini meleklerin yıkadığı Peygamber efendimiz tarafından müjdelenen Eshâb-ı kirâmdan Hanzala hazretleri.
GUSL:Boy abdesti. Cünüb olan her kadın ve erkeğin, hayz (âdet) ve nifası (lohusalık hâli) sona eren kadınların ağzı ve burnu ile birlikte, iğne ucu kadar kuru bir yer kalmayacak şekilde, bütün bedenini yıkaması.
Haber-i Meşhûr:Başlangıçta râvîsi (rivâyet edeni, bildireni) sınırlı iken, sonraki devirlerde, daha çok kimse tarafından nakledilen haber,
Haber-i Mütevâtir:Yalan üzerinde ittifâk etmeleri (birleşmeleri) mümkün olmayan bir cemâat (topluluk) tarafından nakledilen, bildirilen haber, hadîs-i şerîf.
“Delîl getirmek dâvâcıya, yemîn etmek dâvâlıya düşer” hadîs-i şerîfi haber-i mütevâtirdir. (Teftâzânî)
HADES:Abdestsizlik veyâ cünüblük hâli.
HADÎS:Peygamber efendimizin mübârek sözleri, işleri ve görüp de mani olmadıkları şeyler.
Hadîs-i Maktû’:Söyleyenleri (râvîleri), Tâbiîn-i kirâmakadar bilinip, Tâbiîn’den rivâyet olunan hadîs-i şerîfler.
HAMDELE:Elhamdülillah veya bu mânâdaki sözler. Elhamdülillah sözünün mânâsı, Allahü teâlâya hamd olsun, ben her hâlimde O’ndan memnûnum demektir.
İBÂDET:Kulluk, kulluk vazîfelerini İslâmiyetin bildirdiği şekilde yerine getirmek. Allahü teâlânın emir ve yasaklarına uymak.
İBÂDİYYE:Bozuk fırkalardan olan Hâriciyyenin kollarından biriİ
İHTİKÂR:İnsan ve hayvan için lüzumlu gıdâ maddelerini şehre girmeden yâhut girince halka satılmadan toplayıp, stok edip, pahalandığı zaman satmak.
İHVÂN-ÜS-SAFÂ:On birinci asrın ikinci yarısında Basra’da ortaya çıkan; “İslâmiyete birçok vehimler karışmış, onu bu vehimlerden temizlemek ancak felsefe ile mümkündür. İslâm dînini felsefe vâsıtasıyla saf hâle getirmelidir” diyen sapık ve gizli bir cemiyet,
KÂBE-İ MUAZZAMA,Yeryüzünde yapılan ilk mâbed. Müslümanların kıblesi. Arabistan’ın Mekke-i mükerreme şehrindeki Mescid-i Harâm’ın ortasında bulunan taştan yapılmış dört köşeli binâ.
KÂBE KAVSEYN,Peygamber efendimizin Mîrac gecesinde bilmediğimiz bir şekilde Allahü teâlâya yakınlığından kinâye olan bir tâbir.
Kabr-i Seâdet,Peygamber efendimizin mübârek kabr-i şerîfleri. Hücre-i seâdet de denir.
KADERİYYE:Hicrî ikinci asırda Vâsıl bin Atâ tarafından kurulan ve “Kul kendi fiillerini kendi yaratır” diyerek kaderi yâni işlerin, Allahü teâlânın takdîri ile olduğunu inkâr eden bozuk fırka. Bu fırkaya Mu’tezile adı da verilir.
KÂDİYÂNÎLİK,On dokuzuncu yüzyılda, Hindistan’da Mirzâ Gulâm Ahmed tarafından kurulan bozuk yol. Kurucusunun doğum yeri olan Kâdiyan kasabasına nisbetle bu adla anılmaktadır. İsmine nisbetle, Ahmediyye de denilmektedir.
KAPLAMA MESH:Abdestte başın her tarafının mesh edilmesi.
KARÂMİTA:Milâdî dokuzuncu asırda Hamdan Karmat tarafından kurulan bozuk fırka. İsmâiliyye ve Bâtıniyye de denir
KARZ-I HASEN:Ödünç verme, çarşıda benzeri bulunan herşeyi, belirsiz bir zaman sonra, aynısı geri verilmek üzere verme.
KASÎDE-İ BÜRDE:İslâm âlimlerinin meşhûrlarından ve evliyânın büyüklerinden Muhammed bin Saîd Busayrî hazretlerinin, sevgili Peygamberimizi öven meşhûr kasîdesi.
KASR-ISALÂT:Seferde, yolculuk hâlinde dört rek’atli farzları iki rek’at kılmak.
LAĞV YEMİNİ:Geçmiş birşey için zan ile boş yere yapılan yemîn.
LEVH-ÜL-MAHFÛZ:Korunmuş levha; Allahü teâlânın takdir ettiği her şeyin yazılı bulunduğu, nasıl olduğu bizce bilinmeyen ve her türlü te’sirden korunmuş levha.
LÂHİK:Namaza imâm ile berâber başladığı hâlde, kendisine uyku, gaflet veya benzeri bir sebebden dolayı abdest bozulması hâli ârız olup da (meydana gelip de) namazın tamâmını veya bir kısmını imâm ile kılamayan kimse.
LUKATA:Yolda veya başka bir yerde bulunup da, sâhibi bilinmeyen mal.
MAHREM: Dînen evlenilmesi ebedî haram (yasak) olan, soy, süt veya evlenme sebebiyle nikâhı haram olan kimse.
MAHŞER:Haşr olunacak, toplanılacak yer. Kıyâmet gününde bütün mahlûkâtın (bütün canlıların) yeniden dirildikten sonra hesap için toplanacakları yer. Arasat Meydanı, Mevkıf.
MAHYA:Ramazan-ı şerîf ayında, geceleri çift minâre bulunan câmilerde iki minâre arasına gerilen ve halata (kalın ipe) asılarak kandillerle (lambalarla) yazılan yazı ve şekiller.
DİNİ TERİMLER
MEDENÎ:Topluluk hâlinde yardımlaşarak yaşayan, kibâr, nâzik, terbiyeli, görgülü kimse. NÂ-MAHREM:Yabancı, kendisiyle evlenilmesi haram olmayan kimse.
NAHR:Kurbanlık deveyi göğsü üstünden (evdâcını yâni iki büyük damarını) kesmek.
NARH:Çarşıda pazarda satılan her türlü mal için hükûmet tarafından konulan fiyat.
NA’T-I ŞERÎF,Peygamberleri ve din büyüklerini öven şiirler. Daha çok Peygamber efendimiz Muhammed aleyhisselâm için söylenir.
NECEŞ:Müşteri kızıştırmak, bir malı satın almaya niyeti olmadığı hâlde alacakmış gibi malın fiyatını yükseltmek.
ÖLÜM:Rûhun bedene olan bağlılığının sona ermesi, rûhun bedenden ayrılması, mevt.
ÖŞR (Öşür, Uşur),Onda bir. Topraktan alınan mahsûlün zekâtı.
Özür Sâhibi:Bir namaz vakti içinde yâni namaz vaktinin başından sonuna kadar, abdest alıp yalnız farzı kılacak kadar bir zaman, abdestli kalamayan yâni idrâr ve başka akıntılar gibi abdesti bozan şeylerden biri kendisinde devamlı mevcûd olup durduramayan kimse. PAPA:Katolik mezhebine mensûb hıristiyanların en yüksek rûhânî (dînî) lideri.
PASKALYA:Hıristiyanların inanışlarına göre, Îsâ aleyhisselâmın haça gerildikten sonra dirilerek göğe yükselmesi ile ilgili olarak her yıl Mart ayının on dördüncü gününden sonra gelen ilk Pazar günü yaptıkları şenlik, âyin.
PATRİK,Ortodoks mezhebine mensûb hıristiyanların, en büyük rûhânî (dînî) lideri.
SÂHİB-İ TERTÎB:Tertîb sâhibi. Üzerinde kazâya kalmış namaz borcu bulunmayan veya kazâya kalmış namazların toplamı beş vakti geçmemiş bulunan ve namazda sırayı gözetmesi gereken kimse.
SAHÎFE,Peygamberimizden sallallahü aleyhi ve sellem önce gelen peygamberlere gönderilen küçük kitablardan herbiri. Çoğulu suhuftur.
SAHÎHAYN:Kur’ân-ı kerîmden sonra, doğru oldukları, bütün İslâm âlimleri tarafından tasdîk edilmiş olan altı hadîs kitâbından Sahîh-i Buhârî ile Sahîh-i Müslim’in ikisine birden verilen isim.
SALVELE:Allahümme salli alâ Muhammed ve benzeri salât u selâm denilen ve Peygamber efendimize okunan hayır duâ.
TA’DÎL-İ ERKÂN:Namazda rükûda, secdelerde, kavmede (rükûdan kalktıktan sonra ayakta durmada) ve celsede (iki secde arasında oturmada) her âzâ hareketsiz olduktan sonra bir miktar durmak.
TAHMÎD:”Elhamdülillah” demek. “Hamd, şükür Allahü teâlâya mahsûstur” mânâsına “Elhamdülillah” sözü ve benzerleri.
TALÂK:Nikâh bağını çözmek; nikâh akdini DİNİ TERİMLER
VAHDÂNİYYET:Allahü teâlânın zâtî sıfatlarından. Allahü teâlânın zâtında, sıfatlarında ve işlerinde tek olup, ortağı olmaması.
VAHY (Vahiy):Allahü teâlânın emirlerini ve yasaklarını, peygamberlerine melek vâsıtasıyla veya vâsıtasız olarak bildirmesi.
Vahy-i Gayri Metlûv:Allahü teâlâ tarafından peygamberlerin kalblerine bildirilen vahyi, peygamberlerin kendilerine âit kelimelerle yanındakilere bildirmesi. Hadîs-i kudsî.
Vahy-i Metlûv:Cebrâil aleyhisselâmın, Allahü teâlâdan aldığı haberleri getirerek peygamberlere okuması.
Vahy-i metlûvun kelimeleri de, mânâları da Allahü teâlâdan gelmiştir. Kur’ân-ı kerîm vahy-i metlûvdur.
VEDÂ HUTBESİ ,Peygamber efendimiz sallallahü aleyhi ve sellem hicretin onuncu senesinde yaptığı Vedâ haccı sırasında îrâd buyurduğu (okuduğu) hutbe.
YE’CÛC VE ME’CÛC:Kur’ân-ı kerîmde adı geçen ve kıyâmete yakın, yeryüzüne yayılacak olan zararlı ve bozguncu iki kötü kavim.
Yed-i Beydâ ,Parlak el. Mûsâ aleyhisselâmın mûcize olarak gösterdiği ve koynundan çıkardığında gözleri kamaştıran ve güneş ziyâsı saçan eli.
Yed-i Emîn:Kânûnen güvenilir kimse olarak seçilen şahıs.Mahkemece kendisine bir şey emânet olunan kimse; güvenilir, emin el.
YEHOVA ŞÂHİDLERİ:Amerika Birleşik Devletleri’nde Ch. Şarl Russel tarafından 1872′de kurulan, 1931 senesinden sonra kendilerini bu adla tanıtmaya çalışan mezheb ve misyoner teşkîlâtına verilen ad.
Yemîn-i Gâmûs:Günâha ve Cehennem’e sokan yemin. Geçmişteki bir şey için, bile bile yalan söyleyerek, yemin etmek.
Yemîn-i Lağv:Boş yere yemîn. Geçmiş bir şey için zan ile yanlış yemîn etmek. Bunda günah ve keffâret yoktur.
Yemîn-i Mün’akıde:Geleceğe âit bir iş hakkında meselâ ilerde yapacağım veya yapmayacağım diyerek yapılan yemîn.
ZÂHİRİYYE:Kur’ân-ı kerîm ve hadîs-i şerîflerin zâhir, görünen mânâlarından başka hiçbir delîl ve kıyâsı kabûl etmeyen Dâvûd-i Zâhirî’nin kurduğu mezheb
ZARÛRİYYÂT-I DİN:İnanılacak ve yapılacak işlerle ilgili, âlim ve câhil herkesin bilmesi lâzım olan din bilgileri.
ZEBÛR ,Dört büyük kitabdan biri. Dâvûd aleyhisselâma indirilen mukaddes kitâb.
ZELLET-ÜL KÂRÎ:Kırâat hatâsı. Namazın içindeki farzlardan kırâati yerine getirirken (Fâtiha ve zamm-ı sûreyi okurken) meydana gelen hatâ, yanlış okuma.
Zevâid Tekbirleriİkişer rek’at olan Ramazân ve Kurban bayramı namazlarının her rek’atinde alınan üçer tekbir. Zevâid tekbirleri vâcibdir. Kâbe-i muazzamanın Hacer-ül-esved köşesi karşısındaki kuyudan çıkan mübârek su.
ZİNNÛREYN:İki nûr sâhibi. Peygamber efendimizin sallallahü aleyhi ve sellem iki kızıyla evlendiği için hazret-i Osman’a verilen lakab.(sözleşmesini), belli sözlerle derhal veya geleceğe bağlı olarak sona erdirmek.
TALMÛD:Yahûdîlerin Tevrât’tan sonra mukaddes kabûl ettikleri, sözlü emirlerin toplandığı Mişnâ ve Gamâra olmak üzere iki kısımdan meydana gelen kitap
ÜLÜ’L-AZM:Şerîat sâhibi, yeni din getiren peygamberlerden altı tânesine ve en büyüklerine verilen ad. Bunlar; Âdem, Nûh, İbrâhim, Mûsâ, Îsâ ve Muhammed aleyhimüsselâmdır.

ABDULLAH B.AMR B.AS:Hz.Peygamberden duydugu hadisleri onun huzurunda yazmasına izin verilen sahabe.
ABDULLAH B.AMR HARAM:Uhut savaşında ilk şehit düşen sahabi.
ABDULLLAH B. EBU EVFA:Kufe`de en son vefat eden sahabi(ö.86/708).
ABDULLLAH B. ERKAM:Hz.Peygamberin harici yazısmalarını idare eden sahabi.
ABDULLAH B.HANZALA:Yezid b. Muaviye`ye karşı Medine halkının biat ettigi sahabi.
ABDULLAH İBN ÜMMİ MEKTUM:Hz.Peygamber Hicretin 6.yılında Umre yapmak üzere 1500 sahabi ile birlikte Mekke`ye doğru yola çıkarken Medine´de yerine Abdullah İbn Ümmi Mektum`u vekil bıraktığı ve Peygamberimizin müezzinlerinden olan sahabe.
ABDULLAH B. OSMAN B:AFFAN:Hz.Peygamberimizin torunu.Rukiye`nin oğlu.
ABDULLAH B.REVAHA(ö.8/629):Şair sahabe.Mute savaşında şehid düşen üçüncü komutan.
ABDULLAH B.SEBE:İslam dünyasında ilk fitnenin ve Şiiliğin ortaya çıkışında önemli rol oynadiği ileri sürülen kimse.
ABDULLAH B.ÜBEY B.SELUL:Hz.Peygamber devrinde Medine`de yaşayan münafıkların reisi(ö.9/631).
ABDULLAH B.ZEYD B.ASİM:Sahte Peygamber Müseyleme`yi Vahşi ile birlikte öldüren sahabi.
ABDULLAH B.ZEYD B.SA´LEBE:“ Sahibü`l-Ezan“ diye meşhur olan sahabi.
ABDULLAH ZÜHDİ EFENDİ(ö.1879):Mescid-i Nebi`nin yazılarını yazan Osmanlı hattatı.
ABDULAHAD DAVUD(1866-1930): Rahip iken müslüman olan ve Hırıstıyanlığa reddiye yazan ilahiyatçı.Iran`da Urmiye`de dogdu.

ABDULLLAH B: EBUBEKİR:Hz.Ebuker`in oğlu olup hicret esnasında Sevr mağarasına müşrikler hakkında bilgiyi Abdullah bin Ebubekir getiriyordu.
ABDULMUTTALİB eygamberimizin dedesi . (ö.577):Peygamberimizin dedesi. Abdulmuttalib`in asıl adı, Şeybe`dir
ABDULLAH B.CÜBEYR:Uhud`da Ayneyn gecidinde görevli komutan Abdullah b. Cübeyr idi.Uhud savasinda Ayneyn gecidine 50 okcu ile yerlestirilen Abdullah b. Cübeyr ve 10 arkadasi ile sehit oldular.
ABDULLAH B. ZÜBEYR:Hicretin 1.ci senesinde Medine`de ilk doğan çocuk Abdullah bin Zübeyr`dir.Abdullah`in annesi Hz.Ebubekir`in kızı Esma`dır.Medine`de muhacirlerden ilk doğan çocuk oldugundan doğumu sevinçle karsilanmistir.Abdullah , Islam tarihinde söhret almış bir zattı.

AL-İ NEBEVİ:Peygamberimizin , müslüman olan akrabalari.

AMİNE HATUN:Peygamber Efendimizin annesi Amine Hatun, Medine`ye yaklasik 190 km. uzaklikta bulunan Ebva`da hastalanarak orada vefat etti.Amine Hatun`un annesi Berre.Hz.amine`nin yüce peygamberimize hamile oldugunu farkina vardigi gece recep ayinin ilk cuma gecesidir.

ASHAB-I FİL: Fil sahipleri demektir. Ashab-ı Fil kavramı, Fil süresinde geçmektedir. “Rabb’inin, fil sahiplerine ne yaptığını görmedin mi? Onların tuzaklarını boşa çıkarmadı mı? Üzerlerine balçıktan pişirilmiş taşlar atan sürü sürü kuşlar gönderdi.Nihayet onları yenilmiş ekin yaprakları hâline getirdi” (Fil, 105/1-5).

 ASHÂBU’S-SUFFE:Hz. Peygamber (s.a.s.)’in mescidine bitişik sofada barınan ve islâmî tedrisatla meşgul olan sahabiler.Suffe, eski evlerdeki seki, sed gibi yüksekçe eyvan demektir. Dilimizde buna sofa da denir. İslâm tarihinde “suffe” denilince, Hz. Peygamber (s.a.s.)’in Medine’deki mescidinin bitişiğindeki bu isimle anılan yer anlaşılır. Burada barınan sahabîlere de “ashab-ı suffe” veya “ehl-i suffe” denir. (Tecrîd-i Sarih Tercümesi, VII, 46).Ashab-ı suffe ictimaî, siyasî ve askerî nedenlerle Medine döneminde ortaya çıkmıştır. Kavim ve kabileleri arasında İslâm’ı yaşama imkânı bulamayıp gerek Hz. Peygamber (s.a.s.)’le beraber Mekke’den ve gerekse muhtelif yerlerden Medine’ye hicret eden fakir, yeri, yurdu olmayan kimseler burada barınırlardı. İslâmiyet’te ilk yatılı medrese burası olmuştur. Bundan sonra buranın durumu örnek alınarak İslâm aleminde medreseler hep camilerin etrafına yapılmıştır. (Elmalılı M. Hamdi Yazır, Hak Dini Kur’an Dili, II, 940).

AŞERE-İ MÜBEŞŞERE:Hz.Peygamber tarafindan cennete girecekleri daha hayatta iken kendilerine müjdelenen on sahabi.

ASR-İ SAADET eygamberimizin, peygamber olarak gönderildigi tarih ile vefat ettigi tarih arasinda gecen zaman icin kullanilir.Hz.Peygamber ve dönemi hakkinda yazilan bazi eserlerin ortak adi.

 BAHİRE:Hz.Peygamberin henüz cocukken Suriye`de görüstügü rivayet edilen rahip.
Resulullah (s.a.s.)’ın amcası Ebû Talib ile birlikte gittiği Suriye seyahati sırasında Busra şehri civarında karşılaştığı hristiyan din adamı.

BAKİ KABRİSTANI:Baki Kabristanina ilk gömülen sahabe:Medine kabristani(Cennetü`l-Baki`ye)`na ilk göüen sahabe Esad b. Zürare.
BEDİR SAVAŞI:Bedir savasna giderken Amr Ibn-i Ümmü Mektumu namaz kildirmak üzere, Ebu Lübabe el-Ensari`yi de idari isleri yürütmek üzere kaymakam olarak Medine`de birakti.Bedir savasina cikarken liva Mu`ab b. Umeyr`e, biri de Ensar namina Sa`d b.Muaz`a verildi.Bedir savasinda 14 sehit oldu,70 düsman öldürüldü, 70`de esir edildi.Bedir savasinda sehit olanlarin 6`si muhacirlerden, 8`i Ensar`dan idi.Bedir ve Uhud savaslarinda peygamberimizin bayragini tasima görevi Mu`ab b. Umeyr`e vermistir.Mekkeli müsriklerle medineli müslümanlar arasinda y apildi.Müsrikler Ebu Cehil komutasindaki 1000 kisi, müslümanlar ise resulullah komutasinda 305 kisi idiler.Ebu Cehil, katledilen 70 kisiden biri idi.Bedir`de alinan esirlerden 4000 dirhem bedel alainarak(her birinden) serbest birakildi.Fidyesini ödeyecek durumda olmayan okuma yazma bilen her esir, Medineli 10 cocuga okuma yazma ögreterek serbest birakilacakti.Bedir Zaferiyle müslümanlar sesini bütün Arabistan`a duyurdu.Artik Islam`in yayilma dönemi basliyordu.

BEDR:Bedrü’l-Kital veya el-Bedru’l-Kübra olarak maruf olan Bedr gazvesi, Peygamber (s.a.v) ve müslümanların İslam’ın ilk dönemlerindeki en büyük ve en önemli savaşlarından birisidir. Bu Gazve, Hicretin ikinci yılında Muhacir ve Ensar’dan oluşan müslümanlar ile Ümeyye hanedanı reisi Ebu Süfyan komutanlığındaki Kureyş müşrikleri arasında gerçekleşti ve müslümanlar bu gazvede zafer kazandılar. Bedir, Me¬dine’nin güneybatısında, Medine’den Şam’a giden ker¬van yolunun üzerinde küçük bir şehirdir. Kader belirleyici bu savaşın cereyanında Peygamber (s.a.v)’in duasıyla melekler (birden beş bine kadar) müslümanların yardımına gelmiş. Bu konuya Kur’an-ı Kerim’de değinilmiştir.

BENİ KAYNUKA GAZVESİ(Sevval-H.2):Beni Kaynuka carsisinda alis veris yapan bir kadini alaya alatrak onun iffetiyle oynadilar.Oradan gecen bir müslüman kadinin feryadina kostu.Yahudiyi öldürdü.Orada bulunan yahudiler de hücum ederek sehit ettiler.Beni Kaynukalilar, kale icine girdiler. 15 gün muhasara sonrasi teslim oldular.700 kadar yahudi esir alindi.Bu savasta, yahudilerinin mallarinin tamami ganimet alindi. Kendileri de Medine`yi terk etmeleri istendi.Sevval ayinda Medine`yi terk ettiler.Suriye taraflarina gittiler.
Bİ`SET:Allah tarafindan Peygamber gönderilmesi.
BOYKOT YILLARI:Müsrikler, Nübüvvetin 7. yilinda Mekke´de Sib-i Ebi talib denen mahallede müslümanlari 3 yil müddetle muhasaraya aldilar.
BUAS SAVAŞLARI:Evs –Hacrec kabileleri arasinda 120 yil süren savaslar. Bu savaslarin sonuncusu hicretten 3 yil önce oldu.
BURAK:Burak:Mirac sirasinda peygamberimizin bineginin ismi; Burak idi.

BEDİR-UHUD-HENDEK SAVAŞLAR:Bedir Medine`ye 60 km. Mesafededir.Islam`da ilk savas burada yapilmistir.Bedir savasinda(624) 14 sehit,70 düsman kayip 70 de esir alinmistir.Uhut savasinda 70 sehit, 22 düsman ölmüstür. Hendek savasinda 6 sehit, 8 düsman ölmüstür.Uhut sehitlerinin cenaze namazlari kilinamamisti.Veda haccindan döndükten sonra Uhud sehitlerini Peygamberimiz ziyaret etti.Namazlarini kildi.(Tecrid Tercemesi, c.11,sh.4)

 BEŞİR:Hz.Peygamber icin kullanilan isim veya sifatlardan biri.
BETÜL:Hz.Meryem vr Hz.Fatima icin kullanilan“iffet ve namauslu kadin“ anlaminda bir sifat.
278-Bey`atürridvan:hicretin 6. yilinda ashabin Hudeybiye´de Hz.Peygamber`e yaptiklari biat.

BİLAL-i HABEŞ:Ibn-i Rebah.Künyesi Ebi Abdullah veya Ebu Abdilkerim`dir.Peygamberimizin ilk müezzini olan sahabe.Medine de ilk defa sabah ezanini, Mekke`nin fethinde Kabe`de ögle ezanini okudu.Islami iilk kabul edenlerden, büyük sahabi,Islam`in ilk müezzini.Aslen habesli olup annesi hamame, babasi iseRebah`tir.Ümeyye b. halef`in kölesi iken gördügü bütün baskilara ragmen islam`a girmis ve cektigi bir cok eziyet karsilik dininden vazgecmemistir.Hz.Ebubekir (r.a) Bilal`i Ümeyye`den satin alarak azad etti.Medine`ye hicret etti.Mekke`nin fethi de dahil resulullah`in bütün savaslarina katildi.Mekke`nin fethinde eski efendis Ümeyye ile karsilasti ve onu öldürdü.Fetih`ten sonra Kabe-i Muazzama`nin üzerine cikarak ezan okudu.Peygamberimizin vefatindan sonra üzüntüsünden Medine`yi terk ederek Sam`a gitti ve buraki bütün savaslara ktildi.Hz.Ömer devrinde de cihaddan geri kalmadi ve

Bİ`SET-İ MUHAMMEDİYE eygamberin,peygamberlikle gönderilisi.

BUVAT GAZVESİ:Hz.Peygamber`in ilk gazvelerinden biri.

CEMEL OLAYI:Hicri 36. senesinde vuku bulan, elem verici ilk muharebedir.Hz.Aise, Talha ve Zübeyr 30 bin , Hz.Ali 20 bin kisi.Netice de her iki taraftan 10 bin sehit ediliyor.
CENNETÜ`L MUALLA :Mekke mezarligi.Hz.Peygamberin büyk dedelerinden Kusay, dedesi Abdülmuttalib, amcasi Ebu Talib, ilk hanimi Hz.Hatice`nin Hacun mezarligina defnedilmistir.

CİN MESCİDİ(Mescid-i Cin):cinlerin Hz.Muhammed(sas)`e iman ettikleri yeri simgeleyen mescid.

CEBRAİL: Ilahi emirleri meleklere ve peygamberlere ulastiran vahiy melegi.Dört büyük melekten birinin ismi olup,Peygamberlere vahiy getirmekle görevlidir.Kur`an`da bu melegin ismi Cibril,Ruhu`l-Kudüs, Ruhu`l-Emin, Ruh ve Rasul seklinde gecmektedir.cebrail, Peygamberimize asli seklinde iki kere görünmüstür.Biri Hira magarasinda ilk vahyi getirdigi zaman, digeri de Mirac`da“Sidretü`l-Münteha“ da gercejklesmistir. Bazen de Rasulullah`a insan sekilinde ashabtan yüzü nurlu olan Dihye el-Kelbi suresinde görünmüstür.(Dini Kavramlar Söz.DiB.Sh.85)
CEBEL-İ NUR:Nur dagi demektir.Mekke`de bulunan bir dagin adidir.Hz.Muhammed(sas)`e ilk vahiy, Nur daginin tepesinde bulunan Hira magarasinda nazil olmustur.
CEBEL-TUR(Tur-i Sina):Hz.Musa`nin Allah ile bir nevi mulakatta bulundugu mahaldir.
CEBEL-İ RAHME:Arafat ovasinin ortasindaki tepe.Rahmet dagi demektir.
CEBEL-İ SEVR:Peygamberimizin Mekke`den medine`ye hicret ederken ilk sigindigi yer.Sevr dagi.Yaninda magara arkadasi Ebubekir`i Siddik bulunmaktaydi.

CESSAME:Hz.Hatice (R.Anha) nin arkadaşı.Cessame adlı yaşlı bir kadın idi.Peygamberimizin yanına geldi tanıdığı halde ismini sordu.Cessame dedi.Cessame, çirkin şey anlamına geliyordu.Peygamberimizde ; sen Cessame değil Hassene(Güzel şey) sin, dedi.Bir anda kadın güzelleşti.Bu yaşlı kadına oldukça iltifat etti.Ayrılıp gittikten sonra Hz.Aişe bu ilginin sebebini sordu.Peygamber Efendimiz de, Haticenin arkadaşı idi.Onunla evli olduğumuz yıllarda bizi sık sık ziyaret ederdi.

CUHFE:Medine Cidde arasında, Kızıldeniz sahilindeki Rabığ kasabasının yanındadır. Mekke’ye 187 km. uzakta olup, Türkiye, Avrupa, Kuzey Afrika, Suriye ve Filistinden gelenler burada ihrama girerler.

ÇIHÂR YÂR-I GÜZÎN:Peygamber efendimizin dört seçkin ve büyük halîfesi: Hazret-i Ebû Bekr, hazret-i Ömer, hazret-i Osman, hazret-i Ali. Allahü teâlâ, hiçbir peygamberine vermediği kerâmetleri (üstünlükleri) bana verdi. Kıyâmette en önce kabirden ben kalkarım. Allahü teâlâ, dört halîfeni (Çıhâr-yâr-ı güzîni) çağır buyurur. Onlar kimlerdir yâ Rabbi? derim. Ebû Bekr’dir buyurur. Yer yarılıp Ebû Bekr, herkesten önce kabirden çıkar. Sonra Ömer, sonra Osman, sonra Ali kalkar. (Hadîs-i şerîf-Menâkıb-ı Çıhâr-Yâr-ı Güzîn).

DARU`L-ERKAM:Mekke döneminde sikintili yillarinda Islai teblig faaliyetlerinde merkez olarak kullanilmis ev.Hz.Peygamber`in bi`setin ilk yillarinda Mekke`de islamiyeti teblig ettigi ev.

DELAİLU`L HAYRAT:hz.peygamber icin kullaniln salavat-i serifeleri toplayan kitaplarin adidir.

DENDAN-İ SEAADET:Hz.Peygamberimizin Uhud muharebesinde sehit olan , kirilan disinin bir parcasi.Dendan-i Seadet, Osmanli padisahlarindan Sultan Mehmet Resat tarafindan yaptirilan kiymetli taslarla süslü altin bir muhafaza Topkapi sarayinda saklanmaktadir,
DİVAN TEŞKİLATI:Divan teskilatini Hz.Ömer kurmustur.
DÜLDÜL:Hz.Peygamber Efendimizin Hz.Ali`ye bagisladigi beyaz dis bir katirin adi.

davranış adı verilmektedir. Buna göre davranış, bireyin yaptığı her şeydir.

DIHYETÜL KELBİ: Ashabın en güzel simalarından biri idi. Bazı zaman Cebrail (a.s.) Resulü Ekrem (s.a.v.)’in huzuruna onun suretinde gelirdi. Bu güzel simalı sahabe . Dıhyetül Kelbi (r.a.) (Dıhye İbni Halife)

EBUBEKİR: Hz.Ebubekir`in Islam`dan önceki adi Abdul Kabe idi.Peygamberimiz ismini degistirdi Abdullah koydu.Hz.Ebubekir ile Hz.Ömer,Hz.Peygamberimizin yaninda, Hz.Osman ise Cennetü`l Baki`de medfundur,Hz.Ebubekir`eHalifetü Resulillah denir.Hanimi adi Ümmü Ruman.Annesi selam, künyesi Ümmü`l Hayr .Peygamberimizin esi Hz.Aise`nin babasi.Kölesi, Amr b.Füheyke .Ebubekir`in diger kizinin adi Selma idi.Kur`an, Hz.Ebubekir(r.a) döneminde toplandiHz.Ebubekir`e”Camiul Kur`an” denildigi gibi Hz.Osman`a da “Nasiru`l Kur`an” denir..Peygamberimizden sonra ilk halife secildi-.

EBU HUREYRE:Ebu Hureyre`nin asil adi,Abdurrahman bin Sahra. Ebu hureyre`nin asil adi Abdurrahman`dir.Encok hadis rivayet eden sahabe.

EBÜ’L-KASIM: Peygamberimize (a.s.) Araplar arasında ilk doğan çocuğun adına nisbetle künye verme adeti olduğundan ilk oğlu Kasıma Ebu’l-Kasım (Kasım’ın Babası) künyesini almıştır. Hz. Peygamber, Ebû’l-Kasım adıyle çağırılmasından hoşlanırdı. Sahabeler de kendisini bu isimle çağırırlardı. İbni Sa’de göre, Kasım iki sene yaşadı. Mekke’de vefat etti. Peygamberimizin çocukları içinde ilk ölen Kasım oldu.Peygamberimizin doğuş sırasıyla Kasım, Zeyneb, Rukayye, Ümmü Gülsûm, Fâtıma, Abdullah, İbrahim adında üçü erkek dördü kız olmak üzere yedi çocuğu olmuştu. Bu yedi çocuğun altısı Hatice’den, yedincisi Mâriye’den idi. Peygamber Efendimizin vefatı esnasında kızı Hz.Fatıma sadece hayatta idi.Hz.Fatıma da kendisinden 6 ay sonra vefat etti. Hz.Fatma, Peygamber Efendimizin en küçük kızı idi.Hz. Ali ile evlendirdi. Hasan ve Hüseyin, Hz. Fâtıma’nın çocuklarıdır. Rasûl-i Ekrem (s.a.s.)’in nesli, Hz. Fâtıma ile devâm etmiştir.
EBÛ TURÂB “Toprak babası -veya- sahibi” anlamında Hz. Ali’ye Rasûlullah (s.a.s.) tarafından verilmiş bir künye.
EBU ZERR-el GİFARİ:Allah yolunda ilk kilici ceken sahabe.Ilk oku da Sa´d bin Ebi vakkas atti.
EBU TALİBİN OĞULLARI:Peygamberimizin amcasi Ebu Talib`in ogullari:Hz.Ali, Hz.Cafer,Akil,Talib.
EBU TUFEYL AMİR B:VASİLE el-LEYS:En son vefat eden sahabe.

ENES:Hz.Enes sahabe.Enes(r.a) diyorki:10 yil peygamberimizin hizmetinde bulundum.Bana bir defacik olsun(Of) dedigini isitmedim.(H.enbiya Sh.436-437)

ESAD BİN ZÜRARE:Medine`ye ilk Islam dinini getiren ve yayan Esad bin Zürare`dir.
ESED KIZI FATIMA:Hz.Ali`nin annesidir.Vefat ettiginde, Peygamberimiz kendi gömlegini cikarip ona kefen yapmistir.

EHL-İ BEYT:Hz.Peygamber aile fertleri icin kullanilan bir tabir.Islam tarihinde Hz.Peygamberin aile fertleri icin kullanilmsitir.Ehl-i sünnet alimlerinin bir kismina göre ehl-i beyt kapsamina ;Hz.Peygamberin hanimlari dahildir.Digerlerine göre Allah ersulü`nün esleri, cocuklari, torunlari Hasan ve Hüseyin ile damadi Hz.Ali `dir.Sii alimlere göre ehl-i beyt kapsamina Hz.Peygamber,Ali, Fatima, Hasan ve Hüseyin girer.

Mute Gazvesi: (Ceyş-ül Umera yani kumandanlar ordusu gazası diye meşhurdur) Hicretin 8. yılında, Şam’da ve çevresinde bulunan Rumlara karşı yapılmıştır.
Bu harbin neticesinde, Hz Halid ibn Velid’in kumandası ve sancağı altında hücuma geçen İslam ordusu düşmanı mağlup edip, Allah’ın izniyle Mute fethi nasip oldu. Çok ganimetlerle ve esirlerle geri döndüler. (İbn-i Kesir Sire 3/469, Megazi -Vakıdi-117)
Tebük Gazvesi: Hicretin 9. yılında vuku bulmuştur. Tebük, Vadilkura ile Şam arasında bir bölgenin adıdır. Buranın halkı Hıristiyan Rumlar ve Hıristiyan Araplardan müteşekkil idi. Peygamber Efendimiz (S.A.V.) Tebükte bir müddet kaldı. Bu sırada Hz. Halid ibn Velid Dümmetül Cendel’e askeri bir birlikle gönderildi. Bunlar Hıristiyan idi. Kaleleri kuşatıldı. Cizye vermek üzere sulh yapıldı.(İbn- i Hisam 4 /169, Vakıdi -Megazi 3/1027)
EMİN:Islamiyetten önce Hz.Peygambere verilen sifatlardan biri

ENBİYA:”Nebi” kelimesinin coguludur.Nebi ise Peygamber demektir.

ENSAB:Hadis ravilerinin ve muhaddislerin kimliklerini aciklayan ilim dalina ensab” denir.
ENSAR:Peygamber`e ve muhacirlere yardimci olan Medineli müslümanlar.Peygamberimizi Medineli arkadaslarindan olan ve muhacirlere yardim eden sahabi.

ERİS KUYUSU(Bi’r-i Erîs)(MEDİNE):Medine’ye üç kilometre uzaklıkta ve Kuba Mescidi’nin batı tarafında,kıblenin sol tarafı yol kenerında kuyu üzerinde büyük taş olan bir parkın içinde bulunmaktadır. Bu kuyu Erîs adlı bir yahudiye ait bahçede bulunduğu için Eris Kuyusu diye anılmıştır. Resûl-i Ekrem Efendimiz Kuba Mescid’ine giderken Eris Kuyusu’ndan abdest alırdı.Hz. Osman, Resûlullah ve iki dostuyla birlikte bu kuyu başında yaşadığı o erişilmez güzelim günleri yeniden yâd etmek için hicrî 30 (650) tarihinde Eris Kuyusu’nu ziyarete geldiği bir gün, parmağındaki yüzüğü kuyuya düşürdü. Kuyunun bütün suyunu boşaltarak üç gün boyunca aradıkları halde yüzüğü bulamadılar. O günden sonra bu kuyu, Yüzük Kuyusu anlamında Bi’rü’l-hâtem diye de anıldı.

ETBAUTEBE-İ TÂBİÎN:Sahâbe ve Tâbiînden sonra Peygamber efendimizin övdüğü nesillerden üçüncüsü olan Tebe-i tâbiîni görenler.Tebe-i tâbiînin asrı hicrî 220 (m.835)’de son bulur. Hanbelî mezhebinin imâmı Ahmed bin Hanbel, İmâm-ı Buhârî, İmâm-ı Müslim ve İmâm-ı Tirmizî, Etba-u Tebe-i tâbiîn neslindendir. (İbn-i Salâh)530-531-531- Tebe’u’t-Tâbi’în veya kısaca el-etbâ’ da denir
Etbâ’u’t-tâbi’în, kısaca tâbi’îlerle görüşüp onlardan hadis rivayet edenler olarak tanınırlar. Hadis Tarihinde Hz. Peygamber (s.a.s)’in hadislerini nakleden üçüncü nesil olarak bilinirler.Etbâ’u’t-Tâbi’în arasında pek çok değerli hadis âlimi yetişmiştir. Mâlik b. enes, Abdurrahmânb. Amr el-Evzâ’î, Sufyân b. Sa’id es-Sevrî, Şu’be İbnu’l-Haccâc, İbn Cureyc ve bunların talebelerinden Yahya b. Sa’îd el-Kattân ve Abdullah İbnu’l-Mubârek içlerinde en tanınmış olanlardır.

ETİYOPYA:Dogu Afrika`da ülke.Eski adi Habesistan.
EZVAC-İ TAHİRAT:Peygamberimizin ismetli ve iffetli, temiz zevceleri; peygamberimize hanim olma serefine ermis olan kadinlar.Hz.Hatice,Hz.Aise, Hz.Sevde,Hz.Hafsa,Hz.Ümmü Habibe, Hz.Safiye, Hz.Meymune,Hz.Ümmü seleme, Hz.Zeynep binti Cahs, Hz.Zeynep, Hz.Zeynep, Hz.Reyhane ve Hz.Cüveyriye.
FAHR:Arap siirlerinde kasidenin bir bölümü.
FAHR-İ KAİNAT:Kainatin övgüsü, serefi;Hz.Muhammed (sas)
FETRET:Peygamberimize gelen vahyin bir süre kesilmesi ile ilgili olarak fetret denilmistir.Fetret-i vahy:”Duha” suresinin nüzûl sebebi olarak gösterilen, Hz Peygamber (s a s )’e hıra mağarasında ilk gelen vahiy olan, sonra vahyin gecikmesi olayına da fetretü’l-vahiy, yahut fetret zamanı denir FEVAT:Haccin iki farzindan biri olan Arafat`taki vakfe`ye yetisememek.
FEY:Islam devletinin gayri müslim tebaadan aldigi cizye, harac, ve ticaret mallari vergilerinin ortak adi. Fey, Lügatte (rücû = dönmek) anlamına gelir. Güneşin, batıdan doğuya doğru dönmeye başlayan gölgesine de fey’ denilmiştir. Bu İse zeval vaktidir. Tam bu zeval ânında, güneşe karşı dikilmiş olan bir şeyin yere düşen gölgesine de FEY’-İ ZEVAL denir. Güneşin batmasına kadar olan gölgeye de FEY’ denilir.Harâc, cizye, ticâret rüsumu, gayr-i müslimler-den savaşılmadan alınan sulh bedelleri ve onlardan hak ile alınan diğer mallara da FEY’ denilmektedir.Beytü’l-mâlde mevcut bulunan herhangi bir mala da FEY’ denir.
Fezâilü’l-Kur’ân: Kur’an’ın bazı sûre ve âyetlerinin faziletinden bahseden rivayetleri bir araya getiren ilme fezâilü’l-Kur’ân denilmiştir. Konuyla ilgili hadis kaynaklarında yer alan bölümlere ek olarak III. (IX.) yüzyılın başlarından itibaren müstakil eserler kaleme alınmıştır
FİCAR SAVAŞLARI:Ficar harbi, haram aylarda zorlayici bir sebeple harp cikarsa buna „Ficar Harbi” denir.Ficar savaslari 4 defa yapilmis,Utbe b.Rabia`in girisimi ile baris gerceklestirildi.Fil olayindan 25 yil sonra(591) meydana geldi.Ficar savaslari:Islam`dan önce cahiliye devrinde bazi arap kabileleri arasinda haram aylarda meydana gelen ic savas, 4 defa yapilmistir.Peygamberimiz, amcasi Zübeyr ile katildi.Utbe b. Rebia`nin girisimi ile taraflar arasinda baris gerceklestirildi.Bu savas Fil olayindan 25 yil sonra(591) meydana geldi.
FİL OLAYI:Fil :Fil vakasinin meydana geldigi sene ye fil yili denir.Peygamberimizin dogumundan 55 gün önce meydana gelen olay.

CAMİ: Müslümanların ibadet etmek için toplandıkları yere cami veya mescid denir. Camiler, Kâbe’nin şubeleri ve Allah’ın evidirler.
Hz. Peygamber (s.a.v.) şöyle buyuruyor:
“Her kim Allahu Teala’nın rızasını umarak küçük veya büyük bir mescid yaparsa, Allahu Teala da ona cennette köşk yapar.” (Tirmizi)
Caminin Bölümleri :
MİHRAB : Camide imamın namaz kılarken cemaatin önünde durduğu, kıble tarafındaki duvarın ortasında bulunan oyuk ve girintili yerdir.
MİNBER: Mihrabın sağında, merdivenle çıkılan yüksekçe yerdir. Cuma ve bayramlarda imam buraya çıkarak cemaate hutbe okur.
KÜRSÜ : Mihrabın solunda ve yerden yüksekte bulunan, Cuma ve bayram günleri cemaate dinî konularda öğütlerin verildiği yerdir.
ÜEZZİN MAHFİLİ : Müezzinler için ayrılmış yüksek ve özel yere denir.
HÜNKAR MAHFİLİ : Tarihî camilerde padişahlar için ayrılmış yere denir.
SON CEMAAT YERİ:Cemaatle namaza geç kalanların namaz kılmaları için, camilerin arka duvarlarına bitişik olarak yapılan bölümdür.
ŞADIRVAN : Cami avlularında, abdest almak için yapılan yerlere denir.
MİNARE : Müezzinlerin çıkıp ezan okuduğu yüksek yapılara denir.
ŞEREFE : Minarede müezzinlerin ezan okumaları için, yuvarlak balkon tarzında yapılmış olan çıkıntılı yere denir.
ALEM: Minarenin tepesine yerleştirilen hilâl (ay) şeklindeki tepeliktir.
MAHYA : Kandillerde iki minare arasına gerilen ışıklı yazılara denir.
Cami Görevlileri :
İMAM : Cami, mescid veya başka yerlerde cemaate namaz kıldıran din görevlisine denir. İmamın namaz kıldırma dışında birçok görevi vardır.
DİN GÖREVLİSİ:Yurtdışı din hizmetleri görmekle görevlendirilen görevli.

VAİZ: İnsanları aydınlatmak için dinî konuşma yapan kişiye denir.
MÜZZİN: Ezan okuyan kişiye denir.
KAYYUM: Cami temizliğinden ve eşyalarının korunmasından sorumlu olan kişiye denir.
HATİB: Cuma ve bayram namazlarında minberde hutbe okuyan kişidir.
CEMAAT: İbadet etmek için bir araya gelen müslüman topluluğa denir.
VAAZ: İnsanları aydınlatmak amacıyla yapılan dinî konuşmalara denir.
HUTBE: Cuma ve bayram namazlarında hatibin cemaate karşı minberden yaptığı konuşmaya denir.

ADN CENNETİ:Yedi kat göklerin üzerinde yaratılan sekiz Cennetten derece bakımından en yüksek olanı.
Ahd-i Atik:Eski ahd. Hıristiyanlarca Mûsâ aleyhisselâma inen kitab.
Ahd-i Cedîd:Hıristiyanların kutsal kitabı olan Kitâb-ı mukaddes’in ikinci bölümü.
Ahkâm-ı Şer’iyye:İslâm dîninde bir işin yapılması veya yapılmaması gerektiğini bildiren hükümler.
Ahlâk-ı Hasene:Güzel huylar. Dînin ve aklın beğendiği huylar.
Ahlâk-ı Zemîme:Kötü ahlâk. Dînin ve aklın beğenmediği huylar.
Akâid İlmi:Îmân esaslarını anlatan ilim dalı.
AKÎKA:Çocuk nîmetine karşılık, Allahü teâlâya şükr niyeti ile kesilen hayvan.
BEHÂÎLİK:Müslüman görünüp İslâmiyet’i içerden yıkmak için çalışan El-Bâb Ali Muhammed ismindeki bir acemin talebesi olan Behâullah’ın, kurduğu bozuk yol.
BENÎ HÂŞİM (Hâşimoğulları),Peygamber efendimizin dedesi Hâşim bin Abdi Menâf’ın soyundan gelenler.
BERZÂH ÂLEMİ,Dünyâ ile âhiret arasındaki âlem; kabir âlemi.
BESMELE:Bismillâhirrahmânirrahîm sözü. Kur’ân-ı kerîme saygı göstermek, E’ûzü okuyarak başlamakla olur ve Kur’ân-ı kerîmin anahtarı Besmeledir.
BETÛL,Peygamber efendimizin mübârek kızı hazret-i Fâtımâ’nın lakabı.
BEYT-İ MA’MÛR:Meleklerin kıblesi. Göklerde meleklerin devâmlı tavâf ettikleri yer, makam.
BEYTÜ’L-MUKADDES (Beyt-ül-Makdis):Kudüs’deki Mescid-i Aksâ.
BEYTULLAH: Mekke-i mükerremede Mescid-i harâmın ortasında bulunan mukaddes binâ. Kâbe-i muazzama; müslümanların kıblesi; BEYTÜLMÂL:İslâm devleti hazînesi, mâliye teşkîlâtı.
Bİ’SET:Gönderme, gönderilme. Bir peygambere peygamber olduğunun bildirilmesi.
Burhân-ı İnnî:İnneli (elbetteli) delîl. Eserden müessire (o eseri yapana), san’attan san’atkâra ve netîceden sebebe götüren delîl. Kelâm (akâid) ilminde daha çok bu delîl kullanılır.
Burhân-ı Limmî:Limeli (niçinli) delîl. İlletten sebebden ma’lûle (illetin bulunduğu şeye), müessirden (eseri yapandan) esere, san’atkârdan san’ata, sebebden netîceye götüren delîl. Görülen ateşten dumanın varlığına hükmetmek böyledir.
Burhân-ı Tatbîk:Kelâm ilminde Allahü teâlânın varlığını ve kadîm (ezelî), olduğunu (başlangıcının olmadığını) isbâtta kullanılan delîllerden biri. Burhân-ı Temânü:Kelâm ilminde Allahü teâlânın varlığını ve birliğini isbâtta kullanılan delîl.
CÂHİLİYE DEVRİ:İslâmiyet’ten önce hissin akla, kötülüğün iyiliğe hâkim olduğu, puta tapılan karanlık devir.
CEBEL-İ RAHMET:”Rahmet dağı” mânâsına, Arafat ovasındaki tepe.
CEBRÂİL ALEYHİSSELÂM ört büyük melekten biri.
CEBRİYYE:Hicrî birinci asrın sonlarında ve ikinci asrın başlarında Cehm bin Safvân tarafından ortaya çıkarılan bozuk yol.
CEHMİYYE:Cebriyye fırkasının bir kolu olup, Hicrî ikinci asırda Cehm bin Saffân tarafından kurulan bozuk fırka.

CENNET:Bahçe. Âhirette müslümanların nîmet ve mutluluk içerisinde sonsuz olarak yaşayacakları yer.
CERH VE TA’DÎL:Hadîs ilmine âit iki ıstılah Cerh, yaralamak. Bir hadîs âliminin, bâzı sebeplerle râvînin (hadîs rivâyet eden kimsenin) rivâyetini (naklini) reddetmesi. Ta’dîl, düzeltmek. Bir hadîs âliminin, bir râvinin rivâyetinin kabûl edilebileceğini açı klaması.
DENDÂN-I SEÂDET: Peygamber efendimizin Uhud muhârebesinde şehîd olan, kırılan mübârek dişinin bir parçası.
DİN:Allahü teâlânın insanları dünyâ ve âhirette râhat, huzûr ve seâdete (mutluluğa) kavuşturmak için peygamberleri vâsıtasıyla bildirdiği yol, emirler ve yasaklar.
Dirâyet Tefsîri:Resûlullah’tan sallallahü aleyhi ve sellem gelen rivâyetler (açıklamalar) esas alınarak, Kur’ân-ı kerîmin lisan bilgilerine ve zamanın fen bilgilerine, aklî ilimlere göre yapılan açıklaması. Bu tefsîre ma’kul, re’y tefsîri ve te’vîl de denir.
EHL-İ BİD’AT:Bid’at sâhipleri. Peygamber efendimizin ve eshâbının bildirdiği doğru îtikâddan (inanıştan) ayrılanlar.
EHL-İ KIBLE:Kâbeyi kıble edinenler, müslümanım diyenler.
EHL-İ SUFFA:Medîne-i münevverede, akrabâları ve evleri bulunmayan, Peygamber efendimizin mescidinin suffa denilen ve üzeri hurma dallarıyla örtülü bölümünde kalan eshâb-ı kirâm
EHL-İ SÜNNET:Îtikâdda (inanılacak şeylerde) ve yapılacak işlerde Peygamber efendimizin ve O’nun Eshâbının (arkadaşlarının) ve sonra gelen müctehid İslâm âlimlerinin yolunda bulunan müslümanlar, sünnîler.
ELHAMDÜLİLLAH:”Hamd, şükür Allahü teâlâya mahsûstur, bütün nîmetler O’ndandır” mânâsına mübârek, kıymetli bir söz. Buna hamdele de denir.
EMÂNÂT-I MUKADDESE:İslâm dîni ve târihi bakımından büyük önem taşıyan, Peygamber efendimize ve diğer din büyüklerine âit bâzı mübârek şahsî eşyâ ve hâtıralar. Mukaddes emânetler. Bunlar: Hırka-i Saâdet, Seyf-i Nebevî, Nâme-i Saâdet, Mühr-i Seâdet, Dendân-ı Seâdet, Lıhy e-i Seâdet, Nakş-ı Kadem-i şerîf, Sancak-ı şerîf, Teyemmüm taşı.

FÂİTE:Gaflet, uyku, unutmak, hastalık, düşman korkusu gibi bir özürle kaçırılan farz veya vâcib namaz.
FÂRÛK:”Doğru ile yanlışı birbirinden ayıran” mânâsına hazret-i Ömer’in lakabı.
FARZ:Allahü teâlânın Kur’ân-ı kerîmde yapılmasını açıkca bildirdiği emirler.
FÂTIMÎLER:Aslen mecûsî olan Meymûn el-Kaddah’ın neslinden gelen Ubeydullah bin Sa’îd’in etrâfında toplanan, kendilerinin hazret-i Fâtıma’nın neslinden geldiklerini iddiâ eden; Mısır, Kuzey Afrika, Filistin ve Sûriye’de 910-1171 seneleri arasında hüküm süren, E shâb-ı kirâm düşmanlığını yaymaya çalışan hânedân Ubeydîler.
Fukahâ-i Seb’a:Medîne’de yetişen yedi büyük fakîh
FUKARÂ-YI SÂBİRÎN ilenmeyip sabreden ve şerî’ate (İslâmiyet’e) uyan fakirler.
GAMÂRÂ:Yahûdîlerin Tevrât’tan sonra mukaddes kitab saydıklarıTalmûd’un kısımlarından biri. Talmûd; Mişnâ ve Gamârâ olmak üzere iki kısımdır.
GASÎL-ÜL MELÂİKE:Melekler tarafından yıkanan; Eshâb-ı kirâmdan Uhud harbinde şehîd olan ve cenâzesini meleklerin yıkadığı Peygamber efendimiz tarafından müjdelenen Eshâb-ı kirâmdan Hanzala hazretleri.
GUSL:Boy abdesti. Cünüb olan her kadın ve erkeğin, hayz (âdet) ve nifası (lohusalık hâli) sona eren kadınların ağzı ve burnu ile birlikte, iğne ucu kadar kuru bir yer kalmayacak şekilde, bütün bedenini yıkaması.
Haber-i Meşhûr:Başlangıçta râvîsi (rivâyet edeni, bildireni) sınırlı iken, sonraki devirlerde, daha çok kimse tarafından nakledilen haber,
Haber-i Mütevâtir:Yalan üzerinde ittifâk etmeleri (birleşmeleri) mümkün olmayan bir cemâat (topluluk) tarafından nakledilen, bildirilen haber, hadîs-i şerîf.
“Delîl getirmek dâvâcıya, yemîn etmek dâvâlıya düşer” hadîs-i şerîfi haber-i mütevâtirdir. (Teftâzânî)
HADES:Abdestsizlik veyâ cünüblük hâli.
HADÎS Peygamber efendimizin mübârek sözleri, işleri ve görüp de mani olmadıkları şeyler.
Hadîs-i Maktû’:Söyleyenleri (râvîleri), Tâbiîn-i kirâmakadar bilinip, Tâbiîn’den rivâyet olunan hadîs-i şerîfler.
HAMDELE:Elhamdülillah veya bu mânâdaki sözler. Elhamdülillah sözünün mânâsı, Allahü teâlâya hamd olsun, ben her hâlimde O’ndan memnûnum demektir.
İBÂDET:Kulluk, kulluk vazîfelerini İslâmiyetin bildirdiği şekilde yerine getirmek. Allahü teâlânın emir ve yasaklarına uymak.
İBÂDİYYE:Bozuk fırkalardan olan Hâriciyyenin kollarından biriİ
İHTİKÂR:İnsan ve hayvan için lüzumlu gıdâ maddelerini şehre girmeden yâhut girince halka satılmadan toplayıp, stok edip, pahalandığı zaman satmak.
İHVÂN-ÜS-SAFÂ :On birinci asrın ikinci yarısında Basra’da ortaya çıkan; “İslâmiyete birçok vehimler karışmış, onu bu vehimlerden temizlemek ancak felsefe ile mümkündür. İslâm dînini felsefe vâsıtasıyla saf hâle getirmelidir” diyen sapık ve gizli bir cemiyet, ekol

KÂBE-İ MUAZZAMA,Yeryüzünde yapılan ilk mâbed. Müslümanların kıblesi. Arabistan’ın Mekke-i mükerreme şehrindeki Mescid-i Harâm’ın ortasında bulunan taştan yapılmış dört köşeli binâ.
KÂBE KAVSEYN,Peygamber efendimizin Mîrac gecesinde bilmediğimiz bir şekilde Allahü teâlâya yakınlığından kinâye olan bir tâbir.
Kabr-i Seâdet,Peygamber efendimizin mübârek kabr-i şerîfleri. Hücre-i seâdet de denir.
KADERİYYE:Hicrî ikinci asırda Vâsıl bin Atâ tarafından kurulan ve “Kul kendi fiillerini kendi yaratır” diyerek kaderi yâni işlerin, Allahü teâlânın takdîri ile olduğunu inkâr eden bozuk fırka. Bu fırkaya Mu’tezile adı da verilir.
KÂDİYÂNÎLİK,On dokuzuncu yüzyılda, Hindistan’da Mirzâ Gulâm Ahmed tarafından kurulan bozuk yol. Kurucusunun doğum yeri olan Kâdiyan kasabasına nisbetle bu adla anılmaktadır. İsmine nisbetle, Ahmediyye de denilmektedir.
KAPLAMA MESH:Abdestte başın her tarafının mesh edilmesi.
KARÂMİTA:Milâdî dokuzuncu asırda Hamdan Karmat tarafından kurulan bozuk fırka. İsmâiliyye ve Bâtıniyye de denir
KARZ-I HASEN:Ödünç verme, çarşıda benzeri bulunan herşeyi, belirsiz bir zaman sonra, aynısı geri verilmek üzere verme.
KASÎDE-İ BÜRDE:İslâm âlimlerinin meşhûrlarından ve evliyânın büyüklerinden Muhammed bin Saîd Busayrî hazretlerinin, sevgili Peygamberimizi öven meşhûr kasîdesi.
KASR-ISALÂT:Seferde, yolculuk hâlinde dört rek’atli farzları iki rek’at kılmak.
LAĞV YEMİNİ:Geçmiş birşey için zan ile boş yere yapılan yemîn.
LEVH-ÜL-MAHFÛZ:Korunmuş levha; Allahü teâlânın takdir ettiği her şeyin yazılı bulunduğu, nasıl olduğu bizce bilinmeyen ve her türlü te’sirden korunmuş levha.
LÂHİK:Namaza imâm ile berâber başladığı hâlde, kendisine uyku, gaflet veya benzeri bir sebebden dolayı abdest bozulması hâli ârız olup da (meydana gelip de) namazın tamâmını veya bir kısmını imâm ile kılamayan kimse.
LUKATA:Yolda veya başka bir yerde bulunup da, sâhibi bilinmeyen mal.
MAHREM: Dînen evlenilmesi ebedî haram (yasak) olan, soy, süt veya evlenme sebebiyle nikâhı haram olan kimse.
MAHŞER:Haşr olunacak, toplanılacak yer. Kıyâmet gününde bütün mahlûkâtın (bütün canlıların) yeniden dirildikten sonra hesap için toplanacakları yer. Arasat Meydanı, Mevkıf.
MAHYA:Ramazan-ı şerîf ayında, geceleri çift minâre bulunan câmilerde iki minâre arasına gerilen ve halata (kalın ipe) asılarak kandillerle (lambalarla) yazılan yazı ve şekiller.

MEDENÎ:Topluluk hâlinde yardımlaşarak yaşayan, kibâr, nâzik, terbiyeli, görgülü kimse. NÂ-MAHREM:Yabancı, kendisiyle evlenilmesi haram olmayan kimse.
NAHR:Kurbanlık deveyi göğsü üstünden (evdâcını yâni iki büyük damarını) kesmek.
NARH:Çarşıda pazarda satılan her türlü mal için hükûmet tarafından konulan fiyat.
NA’T-I ŞERÎF,Peygamberleri ve din büyüklerini öven şiirler. Daha çok Peygamber efendimiz Muhammed aleyhisselâm için söylenir.
NECEŞ:Müşteri kızıştırmak, bir malı satın almaya niyeti olmadığı hâlde alacakmış gibi malın fiyatını yükseltmek.
ÖLÜM:Rûhun bedene olan bağlılığının sona ermesi, rûhun bedenden ayrılması, mevt.
ÖŞR (Öşür, Uşur),Onda bir. Topraktan alınan mahsûlün zekâtı.
Özür Sâhibi:Bir namaz vakti içinde yâni namaz vaktinin başından sonuna kadar, abdest alıp yalnız farzı kılacak kadar bir zaman, abdestli kalamayan yâni idrâr ve başka akıntılar gibi abdesti bozan şeylerden biri kendisinde devamlı mevcûd olup durduramayan kimse. PAPA:Katolik mezhebine mensûb hıristiyanların en yüksek rûhânî (dînî) lideri.
PASKALYA:Hıristiyanların inanışlarına göre, Îsâ aleyhisselâmın haça gerildikten sonra dirilerek göğe yükselmesi ile ilgili olarak her yıl Mart ayının on dördüncü gününden sonra gelen ilk Pazar günü yaptıkları şenlik, âyin.
PATRİK,Ortodoks mezhebine mensûb hıristiyanların, en büyük rûhânî (dînî) lideri.
SÂHİB-İ TERTÎB:Tertîb sâhibi. Üzerinde kazâya kalmış namaz borcu bulunmayan veya kazâya kalmış namazların toplamı beş vakti geçmemiş bulunan ve namazda sırayı gözetmesi gereken kimse.
SAHÎFE,Peygamberimizden sallallahü aleyhi ve sellem önce gelen peygamberlere gönderilen küçük kitablardan herbiri. Çoğulu suhuftur.
SAHÎHAYN:Kur’ân-ı kerîmden sonra, doğru oldukları, bütün İslâm âlimleri tarafından tasdîk edilmiş olan altı hadîs kitâbından Sahîh-i Buhârî ile Sahîh-i Müslim’in ikisine birden verilen isim.
SALVELE:Allahümme salli alâ Muhammed ve benzeri salât u selâm denilen ve Peygamber efendimize okunan hayır duâ.
TA’DÎL-İ ERKÂN:Namazda rükûda, secdelerde, kavmede (rükûdan kalktıktan sonra ayakta durmada) ve celsede (iki secde arasında oturmada) her âzâ hareketsiz olduktan sonra bir miktar durmak.
TAHMÎD:”Elhamdülillah” demek. “Hamd, şükür Allahü teâlâya mahsûstur” mânâsına “Elhamdülillah” sözü ve benzerleri.
TALÂK:Nikâh bağını çözmek; nikâh akdini (sözleşmesini), belli sözlerle derhal veya geleceğe bağlı olarak sona erdirmek.
TALMÛD:Yahûdîlerin Tevrât’tan sonra mukaddes kabûl ettikleri, sözlü emirlerin toplandığı Mişnâ ve Gamâra olmak üzere iki kısımdan meydana gelen kitap
ÜLÜ’L-AZM:Şerîat sâhibi, yeni din getiren peygamberlerden altı tânesine ve en büyüklerine verilen ad. Bunlar; Âdem, Nûh, İbrâhim, Mûsâ, Îsâ ve Muhammed aleyhimüsselâmdır.

VAHDÂNİYYET:Allahü teâlânın zâtî sıfatlarından. Allahü teâlânın zâtında, sıfatlarında ve işlerinde tek olup, ortağı olmaması.
VAHY (Vahiy):Allahü teâlânın emirlerini ve yasaklarını, peygamberlerine melek vâsıtasıyla veya vâsıtasız olarak bildirmesi.
Vahy-i Gayri Metlûv:Allahü teâlâ tarafından peygamberlerin kalblerine bildirilen vahyi, peygamberlerin kendilerine âit kelimelerle yanındakilere bildirmesi. Hadîs-i kudsî.
Vahy-i Metlûv:Cebrâil aleyhisselâmın, Allahü teâlâdan aldığı haberleri getirerek peygamberlere okuması.
Vahy-i metlûvun kelimeleri de, mânâları da Allahü teâlâdan gelmiştir. Kur’ân-ı kerîm vahy-i metlûvdur.
VEDÂ HUTBESİ ,Peygamber efendimiz sallallahü aleyhi ve sellem hicretin onuncu senesinde yaptığı Vedâ haccı sırasında îrâd buyurduğu (okuduğu) hutbe.
YE’CÛC VE ME’CÛC:Kur’ân-ı kerîmde adı geçen ve kıyâmete yakın, yeryüzüne yayılacak olan zararlı ve bozguncu iki kötü kavim.
Yed-i Beydâ ,Parlak el. Mûsâ aleyhisselâmın mûcize olarak gösterdiği ve koynundan çıkardığında gözleri kamaştıran ve güneş ziyâsı saçan eli.
Yed-i Emîn:Kânûnen güvenilir kimse olarak seçilen şahıs.Mahkemece kendisine bir şey emânet olunan kimse; güvenilir, emin el.
YEHOVA ŞÂHİDLERİ:Amerika Birleşik Devletleri’nde Ch. Şarl Russel tarafından 1872′de kurulan, 1931 senesinden sonra kendilerini bu adla tanıtmaya çalışan mezheb ve misyoner teşkîlâtına verilen ad.
Yemîn-i Gâmûs:Günâha ve Cehennem’e sokan yemin. Geçmişteki bir şey için, bile bile yalan söyleyerek, yemin etmek.
Yemîn-i Lağv:Boş yere yemîn. Geçmiş bir şey için zan ile yanlış yemîn etmek. Bunda günah ve keffâret yoktur.
Yemîn-i Mün’akıde:Geleceğe âit bir iş hakkında meselâ ilerde yapacağım veya yapmayacağım diyerek yapılan yemîn.
ZÂHİRİYYE:Kur’ân-ı kerîm ve hadîs-i şerîflerin zâhir, görünen mânâlarından başka hiçbir delîl ve kıyâsı kabûl etmeyen Dâvûd-i Zâhirî’nin kurduğu mezheb
ZARÛRİYYÂT-I DİN:İnanılacak ve yapılacak işlerle ilgili, âlim ve câhil herkesin bilmesi lâzım olan din bilgileri.
ZEBÛR ,Dört büyük kitabdan biri. Dâvûd aleyhisselâma indirilen mukaddes kitâb.
ZELLET-ÜL KÂRÎ:Kırâat hatâsı. Namazın içindeki farzlardan kırâati yerine getirirken (Fâtiha ve zamm-ı sûreyi okurken) meydana gelen hatâ, yanlış okuma.
Zevâid Tekbirleriİkişer rek’at olan Ramazân ve Kurban bayramı namazlarının her rek’atinde alınan üçer tekbir. Zevâid tekbirleri vâcibdir. Kâbe-i muazzamanın Hacer-ül-esved köşesi karşısındaki kuyudan çıkan mübârek su.
ZİNNÛREYN:İki nûr sâhibi. Peygamber efendimizin sallallahü aleyhi ve sellem iki kızıyla evlendiği için hazret-i Osman’a verilen lakab.

ALFABETİK DİNİ TERİMLER(1)
1-Abdullah:Hz.Peygamberimizin babasi(ö.570)
2-Abdullah:Hz.Peygamberimizin eşi Hz.Hatice`den olan çocugu.
3-Abdullah b.Amr b.As:Hz.Peygamberden duydugu hadisleri onun huzurunda yazmasına izin verilen sahabe.
4-Abdullah b.Amr b.Haram:Uhut savaşında ilk şehit düşen sahabi.
5-Abdullah b.Ebu Evfa:Kufe`de en son vefat eden sahabi(ö.86/708).
6-Abdullah b.Erkam:Hz.Peygamberin harici yazısmalarını idare eden sahabi.
7-Abdullah b.Hanzala:Yezid b. Muaviye`ye karsı Medine halkının biat ettigi sahabi.
8-Abdullah İbn Ümmi Mektum:Hz.Peygamber Hicretin 6.yılında Umre yapmak üzere 1500 sahabi ile birlikte Mekke`ye dogru yola çıkarken Medine´de yerine abdullah İbn Ümmi Mektum`u vekil bıraktığı ve Peygamberimizin müezzinlerinden olan sahabe.
9-Abdullah b.Osman b.Affan:Hz.Peygamberimizin torunu.Rukiye`nin oglu.
10-Abdullah b.Revaha(ö.8/629):Şair sahabe.Mute savaşında sehid düşen üçüncü komutan.
11-Abdullah b.Sebe:Islam dünyasında ilk fitnenin ve Şiiligin ortaya cıkışında önemli rol oynadiği ileri sürülen kimse.
12-Abdullah b.Übey b.Selul:Hz.Peygamber devrinde Medine`de yasayan münafıkların reisi(ö.9/631).
13-Abdullah b. Zeyd b.Asim:Sahte Peygamber Müseyleme`yi Vahşi ile birlikte öldüren sahabi.
14-Abdullah b.Zeyd b.Sa´labe:“ Sahibü`l-Ezan“ diye meşhur olan sahabi.
15-Abdullah Zühdi Efendi(ö.1879):Mescid-i Nebi`nin yazılarını yazan Osmanlı hattatı.
16-Abdülahad Davud(1866-1930): Rahip iken müslüman olan ve Hırıstıyanlığa reddiye yazan ilahiyatçı.Iran`da Urmiye`de dogdu.
17-Abdulhamid b.Vasi b.Türk:Cebir ilminin kurucularından kabul edilen İslam matematikçisi.
18-Abdulkadir-i Geylani:Kadiriyye tarikatının kurucusu(ö.561/1165-66).
19-Abdullah bin Ebubekir:Hz.Ebuker`in oğlu olup hicret esnasında Sevr mağarasına müşrikler hakkında bilgiyi Abdullah bin Ebubekir getiriyordu.
20-Abdullah b. Cübeyr:Uhud`da Ayneyn gecidinde görevli komutan Abdullah b. Cübeyr idi.Uhud savasinda Ayneyn gecidine 50 okcu ile yerlestirilen Abdullah b. Cübeyr ve 10 arkadasi ile sehit oldular.
21-Abdullah bin Zübeyr:Hicretin 1.ci senesinde Medine`de ilk dogan cocuk Abdullah bin Zübeyr`dir.Abdullah`in annesi Hz.Ebubekir`in kizi Esma`dir.Medine`de muhacirlerden ilk dogan cocuk oldugundan dogumu sevincle karsilanmistir.Abdullah , Islam tarihinde söhret almis bir zatti.
22-Aişe:Hz.Ebubekir`in kizi, peygamberimizin hanimidir.Peygamberimizin hanimlarinlarindan en son vefat eden esi Hz.aise`dir.Kadin sahabelerden en cok hadis rivayet edendir.Hz.Aise`nin cenazesi vasiyeti üzerine Ebu Hureyre kildirmisti.66 yasinda iken vefat etti.
23-Akabe:Akabe antlasmalrinin yapildigi yer.
24-Akabe Anlaşmasi Peygamberimiz ile Medinelilerin hicretten önce yaptiklari anlasmadir.621 yilinda bir grup Medinelilerin Peygamber Efendimize bagli kalacajklarina dair verdikleri söze İslam tarihinde Akabe biati denir
ALFABETİK DİNİ TERİMLER(2)
25-Amine Hatun Peygamber Efendimizin annesi Amine Hatun, Medine`ye yaklasik 190 km. uzaklikta bulunan Ebva`da hastalanarak orada vefat etti.Amine Hatun`un annesi Berre.Hz.amine`nin yüce peygamberimize hamile oldugunu farkina vardigi gece recep ayinin ilk cuma gecesidir.
26-Aşere-i Mübeşşere:Cennetle müjdelenen 10 sahabeye“Aser-i Mübessere“ denir.El-Aseret`ül-mübessere, el Mübesserunbi`l Cenne, El-Aseret`ül-meshudü lehum bi`l –cenne.Asere-i Mübessere`nin isimleri;Hz.EbuBekir(v.634),Hz.Ömer(v.644),Hz.Osman(v.656),Hz.Ali(v.661),Hz.Talha bin Ubeydullah(v.656),Hz.Zübeyr bin Avvam(v.656),Hz.Abdurrahman bin Avf(v.652).Hz.Sad bin Ebi Vakkas(v.674),Hz.Sad bin Zeyd(v.671),Hz.Ebu Ubeyde bin Cerrah(Radiyallahü Anhüm=Allah onlardan razi olsun.)
27-Ashab-i Suffe:Mescid-i Nebi`nin etrafinda fakir sahabelerin barinacaklari sofalar yapildi.Bu sofalarda kalan ve Hz.peygamber`den ilim tahsil eden bu zatlara “Ashab-i Suffa” denmistir.
28-Asr-i Saadet:Mutluluk cagi demektir.Istilah olarak iki anlami vardir:1)Hz.Peygamberin yasadigi devir hakkinda kullanilan bir terim.2)Hz.Peygamber ve dönemi hakkinda yazilan bazi eserlerin ortak adidir.
29-Abdulmuttalib(ö.577) P eygamberimizin dedesi.
30-Abdül Kadri Ceylani(H.470-560):Yillari arasinda yasamis Kadiri tarikatinin müessisi.
31-Ad kavmi:Ad kavmine Hud Aleyhisselam peygamber göderildi.Ad kavmi 7 gece 8 gün devam eden siddetli bir kasirga ile helak olup insanlar agac gövdeleri gibi yerlere yikilip kaldilar.(K.Kerim Meali,Sh.275(TDV)
32-Addas :Mekke dönemin de Hz.Peygamberin Taife yaptigi sirasinda müslüman olan köle.
33-Ad kavmi :Hz.Hud Aleyhisselamin , Peygamber olarak gönderildigi kavim.
34-Adn:Cennetin en yüksek mevkiine veya degisik yerlerinin tamamina verilen ad.
35-Ahi-Ahilik:Bir tür esnaf, ciftci yardimlasma dernegi.13. yüzyilda Anadolu`da görülmeye baslayan bir sure sonra Osmanli devletinin kurulmasinda önemli rol oynayan dini-ictimai teskilat.
36-Ahmet Yesevi :1993 yilinda hükümetimiz tarafindan Yesevi yili ilan edildi.Divan-i Hikmet, ahmet Yesevi tarafından Türkçe olarak hece vezniyle ve halkın anlayacağı seviyede yazılan eser.
37-Ahlak :Ruhumuza yerlesip aliskanlik haline gelen davranislarimiza ahlak denir.
38-Ahmed b. Hanbel :Hanbeli mezhebinin imami, muhaddis, fakih.
39-Ahsenü`l-Kasaa :Hz.Yusuf`un Kur`an-i Kerim`de anlatilan hayat hikayesi.
40-Akika :Yeni dogan cocugun basindaki tüye akika denir.Bir cocugun dogmasi üzerine,Cenab-i Hakk`a sükür niyeti ile Allah rizasi icin kesilen kurbanada,”NESIKE” veya”Akika” kurbani denir.Bir sükran ifadesi olarak kesilen kurbandir.
41-Aleyhisselam:Selam üzerine olsun anlamina gelen bir dua ve dilek cümlesidir.Bu dua , peygamberlerin adi anilinca saygi ifadesi olarak kullanilir.Peygamberlerden biri anildiginda söylebnmesi gereken”Allah`in selami üzerine olsun” anlaminda bir tazim ifadesi.
42-Ahmet b. Hanbel:Hanbeli mezhebinin kurucusudur.
ALFABETİK DİNİ TERİMLER(3)
43-Avni:Fatih Sultan Mehmed`in siirlerinde kullanilan mahlasi.
44-Avret:Vücutta dinen örtülmesi gereken ve baskasinin bakmasi haram olan yerleri ifade eden bir fikih terimi.Kadin ve erkekte örtünmesi gereken yerlere avret denir.Dört cesit avret vardir;Erkegin erkege nisbetle avreti,kadinin kadina nisbetle avreti,erkegin kadina nisbetle avreti, kadininn erkege nisbetle avreti.
45-Ayet:Alamet, nisan, ibret, emr-i acip, delil anlamlarina gelir.Fasila adi verilen bir harf ile ayrilmis olan Kur`an-i Kerim cümlelerinden herbirine ayet.Kur`an-i Kerimde en uzun sure Bakara, en kisa sure Kevser suresidir.Medine` de inen en son ayet Nasr suresidir.
46-Ayetü`l Kürsi :Bakara suresinin tevhid akidesini anlatan 255.ayetinin adi..Bakara suresinin 255.ayetine Peygamberimiz tarafindan”ayetü`l-kürsi” adi verilmistir.Peygamberimiz, bazi hadislerinde , ayetü`l-Kürsi`nin Kur`an`in dörtte birine denk oldugunu belirtip bunu en büyük ayet nitelemis.Bu ayette Yüce Allah´in isim ve sifatlari özlü bir sekild anlatilmistir.
47-Azrail:Azrail, ibranice bir kelimedir.Ayet ve hadislerde “Melekü`l-mevt(Ölüm melegi)“ gecmektedirDört büyük melekten can almakla görevli olani. Eceligelen insanlarin ruhlarini alir.Ölüm melegi bir tane degildir.O`nun emrinde baska meleklerde vardir.”De ki, size vekil kilinan ölüm melegi caninizi alacak, sonra Rabbinize döndürüleceksiniz.(Secde Suresi, ayet:11)
48-Bab-i Mesihat Psmanli devletind özellikle Yeniceri Ocaginin kaldirilmasindan sonra seyhülislamlarin resmi dairelerine verilen ad.
49-Beytülmal:Islam devleti hazinesi, maliye teskilati.
50-Bilal-i Habeş:Ümeyye bin halef`in kölesi idi.Aslen Habesli olup, annesi hamame , babasi ise Rebah ti.Künyesi Ebu Abdillah veya Ebu Abdulkerim. Bilal-i Habes , Ümeyye bin halef`i Bedir savasinda katletmisti.
51-Bi`set:Allah tarafindan Peygamber gönderilmesi.
52-Boykot yillari:Müşrikler, Nübüvvetin 7. yilinda Mekke´de Sib-i Ebi talib denen mahallede müslümanlari 3 yil müddetle muhasaraya aldilar.
53-Burak:Burak:Mirac sirasinda peygamberimizin bineginin ismi; Burak idi.
54-Beddua ve Lanet:Bir kimsenin basina kötü seyler gelmesi icin yapilan duaya beddua denir.Allah belani versin, tepe tepe üstüne gidesin, gidisin olur, dönüsün olmaz gibi sözler söylemek.Resulullah(sas) Efendimiz:“ben lanetci gönderilmedim“(Müslim, Birr,87)Yapilan bir lanetin(bedduanin) yerine vardiginda haksiz yere yapildigini görünce sahibine dönecegini haber verir.(Tirmizi, Birr,48;Ebu Davud, Edeb,45)
55-Bedir-Uhud-Hendek savaslari:Bedir Medine`ye 60 km. Mesafededir.Islam`da ilk savas burada yapilmistir.Bedir savasinda(624) 14 sehit,70 düsman kayip 70 de esir alinmistir.Uhut savasinda 70 sehit, 22 düsman ölmüstür. Hendek savasinda 6 sehit, 8 düsman ölmüstür.Uhut sehitlerinin cenaze namazlari kilinamamisti.Veda haccindan döndükten sonra Uhud sehitlerini Peygamberimiz
ALFABETİK DİNİ TERİMLER(4)
56-Belkis: Kur`an`da tevhid dinini kabul ettigi bildirilen Sebe meliki.Sebe hükümdarindan olan bir kadindir.Süleyman aleyhisselam zamaninda yasamis, onunla mektuplasmis, Hz.Süleyman aleyhisselamin davetini kabul edip putperestligi(günese tapmayi terketmis ve tek Allah inancina kavusmustur.
57-Bedir:Mekke ve Medine arasinda es-Safra vadisinin tarafinda bir subasi.Islam`da ilk savas burada cereyan etmistir.Bedir medine`ye 60 km. mesafededir.Hz.Peygamber ile 273-Beni İsrail:Hazreti Yakub Peygamberin lakabı israil idi. Oğullarına ve onun neslinden gelenlere de Beni İsrail veya İsrail Oğulları denilmektedir.On iki oğlu bulunmaktadır. En küçüğü Bünyamin ve Yusuf’tur. İsrail oğulları bu on iki oğlunun soyundan gelmektedir. İsrail oğullarına Kur’an-da önemli bir yer verilmektedir.
58-Berzah:Sözlükte“engel“ anlamina gelen „Berzah“, ölüm ile baslayip, yeniden dirilmeye kadar gecen sureyi ifade eden dini bir terimdir.Insanlarin ölüm anindan itibaren ruhlarin gittigi ve kiyamete kadar gecici olarak bulundugu yer.
59-Besmele:Rahman ve rahim olan Allah`in adiyla anlamina gelen „Bismillahirrahmanirrahim“ cümlesinin adidir.
60-Beytullah:Allah`in evi demektir.Kabe icin kullanilmaktadir.Kabe`ye Beytullah(allah`in evi) denilmesi, onun sirf Allah´a ibadet icin yapilmasindan , orada sadece Allah´a ibadet edilmesinden dolayidir.
61-Beytü`l-haram:Mekke`de Kabe`nin bulundugu sahadaki caminin adidir.Bu haram denilmesini o sahaya saygi ve tazim göstermek vacip oldugu icindir.Kendisine karsi saygisizlik caiz olmadigindan dolayi Mekke`de Belde-i haram denilmistir.
62-Beytülizze:Kur`an-Kerim`in bir bütün halinde indirildigi ve dünya semasinda bulundugu rivayet edilen yerin adi.
285-Beytül-Mamur:ssemada, icinde meleklerin ibadette bulundugu rivayet edilen mabed.Peygamberimizin , mirac hdisesinde 7.kat semada, mescid-i haram ve mescid-i Aksa`dan sonra ugradigi, meleklerin kiyamete kadar hayatlarinda bir defa sira gelerek tavaf ettikleri 7.kattaki mescidin adi.
63-Beytülmal devlet hazinesi, devlete ait mal varliginin bütününü ve bununla ilgili idari-mali kurum.
64-Bezm-i Elest:Allah`la yaratilislari sirasinda insanlar arasinda yapildigi kabul edilen sözlesme icin kullanilan bir tabir.Cenab-i Hak, ruhlari yarattigi zaman „Ben sizin Rabbiniz degilmiyim?“ diye sormustur.Bu soruya ruhlar, “Evet, sen bizim Rabbimizsin” diye cevap vermistir.Iste bu sahit tutma olayina”Bezm-i Elest” adi verilmistir.
65-Bi`dat:Resulullah`in sünnetine, dini hükümlerine, sahabe ve tabiinin hepsinin görüslerine muhalif olarak sonradan meydana gelen görüs ve amel anlamina gelinr.
66-Bi`set-i Muhammediye Peygamberin,peygamberlikle gönderilisi.
67-Cennetü`l Mualla:Mekke mezarligi.Hz.Peygamberin büyk dedelerinden Kusay, dedesi Abdülmuttalib, amcasi Ebu Talib, ilk hanimi Hz.Hatice`nin Hacun mezarligina defnedilmistir.
ALFABETİK DİNİ TERİMLER(5)
68-Cin Mescidi(Mescid-i Cin):cinlerin Hz.Muhammed(sas)`e iman ettikleri yeri simgeleyen mescid.
69-Cihar yar-i güzin:Hz.Ebubekir, Hz.Ömer, Hz.Osman, Hz.Ali.
70-Caiz:Yapilmasindan dini bakimdan bir sakinca olmayan seydir.
71-Calut:Hz.Davud tarafindan öldürülen ünlü bir savasci.
72-Cebrail: Ilahi emirleri meleklere ve peygamberlere ulastiran vahiy melegi.Dört büyük melekten birinin ismi olup,Peygamberlere vahiy getirmekle görevlidir.Kur`an`da bu melegin ismi Cibril,Ruhu`l-Kudüs, Ruhu`l-Emin, Ruh ve Rasul seklinde gecmektedir.cebrail, Peygamberimize asli seklinde iki kere görünmüstür.Biri Hira magarasinda ilk vahyi getirdigi zaman, digeri de Mirac`da“Sidretü`l-Münteha“ da gercejklesmistir. Bazen de Rasulullah`a insan sekilinde ashabtan yüzü nurlu olan Dihye el-Kelbi suresinde görünmüstür.(Dini Kavramlar Söz.DiB.Sh.85)
73-Cebel-i Nur:Nur dagi demektir.Mekke`de bulunan bir dagin adidir.Hz.Muhammed(sas)`e ilk vahiy, Nur daginin tepesinde bulunan Hira magarasinda nazil olmustur.
74-Cebel-i Tur(Tur-i Sina):Hz.Musa`nin Allah ile bir nevi mulakatta bulundugu mahaldir.
75-Cebel-i Sevr Peygamberimizin Mekke`den medine`ye hicret ederken ilk sigindigi yer.Sevr dagi.Yaninda magara arkadasi Ebubekir`i Siddik bulunmaktaydi.
76-Cehennem:İnkarcilarin ve günahkarlarin ahirette cezalandirilacaklari yer.
77-Celle celalühü O`nun sani yücedir.Allah Teala hakkinda kullanilan bir saygi ifadesi.
78-Celle Şanuh:”Sani yüce olsun.” Manasinda Allah fafzinin gectigi yerde zikredilen bir saygi ifadesi.
79-Celse:Iki secde arasi oturmaktir.Namazda iki secde arasinda bir defa „sübhane rabbiyel-azim“ diyecek kadar oturmaya denir.Bu oturus, namazin tadil erkenindandir.
80-Cenaze namazi:Cenaze namazi farz-i kifayedir.Rükünleri;4 tekbir, kiyamdir.Vacipleri; Namazin sonunda iki tarafa selam vermekten ibarettir.Cenaze namazinin sünnetleri;Cenaze namazi kildiracak imamin cenazenin gügsü hizasinda durmasi, sübhane duasini okumasi,Allahümme salli ve barik dualarini okumasi,ölü icin dua etmesi.Cenaze ve tilavet secdesinde gülmekle abdest bozulmaz, cenaze namazi ve tilavet secdesi bozulur.Cenaze namazinda cemaat sart degildir.YALNIZ BIR KADIN BILE KILSA NAMAZ SAHIHTIR:
81-Cehennem:Kelime olarak“ derin kuyu“ anlamina gelir.Ahirette kafirlerin sürekli olarak, günahkar mü`minlerinde günahlari ölcüsünde gecici olarak cezalandirilacagi azap yeridir.
82-Cem-i takdim:Vakti girmemis bir namzi, vakti giren bir namazla beraber kilmaktir.Hanefi Mezhebinde yalniz hac mevsiminde arefe günü Arafat`ta, ögle vaktinde kilinir.
83-Cem-i Tehir:Vakti cikan namazi, vakti giren namazla birlikte kilmaktir.Hacda Arafat dönüsü aksam namazi, bilerek geciktirilip yatsi namazi ile yatsi vaktinde ve Müzdelifede kilinir.
ALFABETİK DİNİ TERİMLER(6)
81-Cehennem:Kelime olarak“ derin kuyu“ anlamina gelir.Ahirette kafirlerin sürekli olarak, günahkar mü`minlerinde günahlari ölcüsünde gecici olarak cezalandirilacagi azap yeridir.
82-Cem-i takdim:Vakti girmemiş bir namazi, vakti giren bir namazla beraber kilmaktir.Hanefi Mezhebinde yalniz hac mevsiminde arefe günü Arafat`ta, ögle vaktinde kilinir.
83-Cem-i Tehir:Vakti cikan namazi, vakti giren namazla birlikte kilmaktir.Hacda Arafat dönüsü aksam namazi, bilerek geciktirilip yatsi namazi ile yatsi vaktinde ve Müzdelifede kilinir.
84-Cennet: Müminlerin ölümden veya kiyametin kopmasindan sonra sonsuz mutluluk icinde yasayacaklari yer.Kelime olarak „bahce, bitki ve sik agaclarla örtülü yer“ anlamina gelir.Cesitli nemetlerle bezenmis olan mü`minlerin icinde ebedi kalabilecekleri ahiret yurdudur.
85-Cihar-i Yar-i Güzin:Farsca 4 anlamina gelen cihar,dost dost anlamina gelen güzin kelimelerinin birlesmesinden meydana gelmistir.4 seckin dost, 4 halife, Hülefa-i Raşidin:Hz.Ebubekir, Hz.Ömer, Hz.Osman, Hz.Ali (radiyallahu anhum).
86-Cizye.Islam devletindeki gayri müslim tebaanin erkeklerinden alinan bas vergi.
87-Cudi dagi:Kur`an-i Kerim`e göre Hz.Nuh`un gemisinin tufandan sonra üzerine oturdugu dag.
88-Cüneydi Bagdadi:Ilk devir sufiligin en güclü temsilcilerinden olan meshur sufi.
89-Cüz:Kur`an-i Kerim`in yirmi sayfadan olusan otuz bölümünden her biri.
90-CEBRÂİL ALEYHİSSELÂM:
Dört büyük melekten biri. Peygamberlere vahy getirmek, onlara Allahü teâlânın emir ve yasaklarını bildirmekle vazîfeli melek. Buna Cibrîl, Rûh-ul-emîn, Rûh-ul-kuds, Nâmûs-ı ekber de denir.
91-Çilehane:Tekkkelerde cile doldurulan yer, çile çekilen yer.
92-Dabbetü`l-arz:Kiyamet alametlerinden biri olarak kabul edilen yaratik.
93-Daru`l-Erkam:Mekke döneminde sikintili yillarinda Islai teblig faaliyetlerinde merkez olarak kullanilmis ev.
94-Darun Nedve:Islam`dan önce, Mekke sehir devletinin önemli kararlarin alindigi toplanti yeri.
95-Delailu`l Hayrat:Hz.Peygamber icin kullaniln salavat-i serifeleri toplayan kitaplarin adidir.
96-Dendan-i Seadet:Hz.Peygamberimizin Uhud muharebesinde sehit olan , kirilan disinin bir parcasi.Dendan-i Seadet, Osmanli padisahlarindan Sultan Mehmet Resat tarafindan yaptirilan kiymetli taslarla süslü altin bir muhafaza Topkapi sarayinda saklanmaktadir,
97-Düldül:Hz.Peygamber Efendimizin Hz.Ali`ye bagisladigi beyaz dis bir katirin adi.
98-Darülhadis :Hadis evi,hadis ve hadis ilimlerinin ögretildigi yer.Hadis ögrenimi icin kurulan müessese.
99-Darülhikme:Fatimilerin propaganda amaciyla Kahire´de kurdugu kütüphane.
100-Daru`n –Nedve:Mekke sehri meclisi.
ALFEBETİK DİNİ TERİMLER(7)
101-Ebu Eyyub el-Ensari(ö.49/669):Hicret esnasindaHz.Peygamber`i Medine`de evine misafir eden ve Türkiye`de”Eyüp Sultan” unvaniyla anilan sahabe.
102-Ebu Hanife:Hanefi mezhebinin imami, büyük müctehid.
103-EBU HANİFE (80/150 – 700/767):İmam Âzam (büyük İmam) lâkabıyla bilinen, Ebû Hanife künyesiyle meşhur Numân b. Sâbit b. Zevta (Zûta) mutlak müctehid ve fıkıhta Hanefi mezhebinin imamı.
104-EBU YÛSUF (113/731-183/798):
Hanefî mezhebinin imamı Ebû Hanife’den sonra gelen büyük Hanefi fâkihi .
Adı Ya’kub b. İbrahim el-Ensârî’dir. Irak bölgesinin fâkihi kabul edilen Ya’kub 113/731 yılında Kûfe’de doğdu. Yûsuf adlı bir oğlu bulunduğu için Ebû Yûsuf (Yûsuf’un babası) lakabıyla meşhur oldu
105-EDİLLE-İ ERBAA Dört delil: Kur’ân, Sünnet, İcmâ, Kıyas.
Edille, delil kelimesinin çoğuludur. Erbaa dört demektir. “Dört delil” anlamına gelir. Bu tâbir İslam hukukunda fıkhın dayandığı dört ana kaynağı ifade eder. Bunlar; Kitap, Sünnet, İcmâ ve Kıyas
106-EİMME-İ SELÂSE :Üç imam. Hanefî mezhebinde İmâm-ı Â’zam Ebû Hanife Nu’man b. Sabit (80-150/699-767) ile iki büyük öğrencisi olan İmam Ebû Yûsuf Yâkub b. İbrahim el-Ensârî* (113-183/731-799) ve İmam Muhammed b. Hasan eş-Şeybânî (132-189/750-805) hakkında kullanılan bir terim.
İmâm-ı Â’zam ve bu iki büyük öğrencisi mezhebin tedvin edilmesi ve içtihadlarını ihtiva eden temel eserler kaleme alarak sonradan gelen öğrencileri ve mezhep mukallidlerine büyük çapta bir ilmî miras bırakmalarından dolayı onlar hakkında bu tâbir kullanılmış ve “mezhebin üç büyük imamı” ünvanı verilmiştir.
106-Ebva:Hz.Peygamber`in annesi Amine`nin kabrinin bulundugu yer.
107-Ecel:her canlinin hayatinin sona erecegi zaman.
108-Ecel-i Müsemma:Allah tarafindan tayin edilmis ömrün sonunda gelen ecel.
109-Ecel-i Kaza:Tehlikeye ugramak suretiyle gelen ecel.
110-Eda:Bir namazi vaktinde kilmaya eda denir.
111-Ehl-i Kible:Kabe`ye dogru yönelerek namaz kilmanin farz olusunu kabull eden kimselerdir.
112-Ehl-i Sünnet:Hz.peygamber ile ashabin dinin temel konularinda takip ettikleri yolu benimseyenler anlaminda bir tabir.Inanc konularinda Kur`an ve Sünneti esas alan ekol.Ehl-i Sünne495-Elhamdülillah:Allah`a hamd olsun.
113-Emin:Islamiyetten önce Hz.Peygambere verilen sifatlardan biri
114.Emir Buhara(ö.922/1516):Islam`da ilk naksibendi tekkesini kuran mutasavvauf.
115-Emir Sultan(ö.833/1429):Bursali meshur sufi,Yildirim Beyazid`in damadi.
116-Emirü`l-Müminin:Islam tarihinde Hz.Ömer`den itibaren devlet baskanlarina verilen unvan..
117-Emsalu`l-Kur`an:Kur`an-i Kerim`deki meseleler.
ALFEBETİK DİNİ TERİMLER(8)
118-Enbiya:”Nebi” kelimesinin coguludur.Nebi ise Peygamber demektir.
119-Ensar Peygamber`e ve muhacirlere yardimci olan Medineli müslümanlar.Peygamberimizi Medineli arkadaslarindan olan ve muhacirlere yardim eden sahabi.
120-Erbain:Kirk sayisi esas alinarak Islami konularda yazilan eserlerin ortak adi.
121-Eshab-i Hicr:Salih peygamberin gönderildigi kavim.
122-Esmaü-Hüsna:Allah`in güzel isimleri ve sifatlari.Allah`a ait olan en güzel isimler.bunlar 99 tanedir.
123-Eshuru`l-hurum:Haram aylar;Zilkade, Zilhicce,Muharremve recep aylari.Araplar bu aylarda savas yapmayi haram sayarlardi.
124-Esbab-i Nüzul:Tefsir ilminin ayet veya surelerin inis sebeplerini arastiran dali.
125-Estahfirullah:Hamd Allah`a aittir, Allah`a hamd olsun.
126-Fikhu`l Ekber:Ebu Hanife`ye nisbet edilen risalesi.
127-Fikih:Islam ibadet ve hukuk ilmi.
128 -Fukaha-i Seb`a:Ashab-i Kiram`dan sonra Medine-i Münevvere`de de fetva vermeye baslayan yedi meshur fakihe verilen isimdir.
129-Fütüvvetname:Ahilerin el kitabı olan ve daha çok ahlaki ve psikolojik öğretiler içeren eserlere Fütüvvetname adı verilmektedir.
130-Ganimet:Gayri müslimlerden savas yoluyla elde edilen her türlü mal ve esirleri ifade eden terim.
131-Gazvetü`l-Usre(Tebük Gazvesi):Hazirlik safhasinda büyük güclüklerle(usre) karsilasildigi icin Tebük Gazvesi`ne verilen ad.
132-Hacer-i Esved:Kabe`nin kapisinin yanindaki duvarda, yerden 1,5 metre yükseklikte bulunan mübarek tas. Bu tas Kabe`nin ilk yapildigi zamandan, yani Hz.Ibrahim(as) zamanindan kalmistir.
133-HADİCE, HATİCE (r.a) :Hz. Hatice, Hz. Muhammed (s.a.s)’in temiz, iffetli ve yüce ahlâk sahibi olan hanımlarının ilki.
134-Sünnetullah: Allah’ın hükmü ve yasaları
135-Halime:Hz.Peygamberin süt annesi.
136-Hamdele:el-Hamdülillahi Rabil alemin cümlesinin kisaltilmisidir.Anlami, hamd alemlerin Rabbine mahsustur
137-HANNÂNE:Resûlullah efendimizin dayanarak hutbe okuduğu, Mescid-i Nebevî’de dikili bulunan hurma kütüğü.
138-Havaici asliye:Asil ihtiyaclar, temel ihtiyaclar.
139-Harem:Mekke ve Medine sehirleriyle cevrelerindeki belirli bölgeler icin kullanilan terim.
140-Haremeyn:Mekke ve Medine sehirleri birlikte ifade eden tabir.
141-Hasan:Hz.Peygamberin torunu.Hz.Fatima ile Hz.Ali`nin büyük oglu.
142-Haset:Baskalarinin sahip oldugu imkanlari kiskanma anlaminda bir terim.
143-HÂTEMÜ’L-ENBİYÂ :”Peygamberlerin sonuncusu” anlamında Rasûl-ü Ekrem Efendimizin vasıflarından biri.
ALFABETİK DİNİ TERİMLER(9)
144-Humeyra Peygamber Efendimizin, Hz.Aise validemize verdigi lakab.
145-Hutbe:Cuma ve bayram namazlari basta olmak üzere bazi ibadet ve merasimlerin icrasi esnasinda topluluga hitaben yapilan konusma.Hutbenin vacipleri:Hatibin taharet üzere bulunmasi, avret sayilan yerlerini örtülü olmasi ve hutbeyi ayakta okumasi.
146-İbadet:Ibadet, Allah`a kulluk etmek, saygi göstermek ve O `nun bize verdigi nimetlere sükretmektir.Dini mana da ise, namaz, oruc, zekat ve hac gibi dini görevlerimizi kapsamakla beraber Allah`in bizden yapmamaizi istedigi her türlü güzel is ve davranis, bütün dini ve
a hlaki görevleri yerine getirmektir.
147-İcmal-i iman:Inanilmasi gereken dinsel esaslara toplu olarak inanmaya denir.
148- Ihsan:Allah`a onu görür gibi ibadet etmesidir.
149-İftar orucu acmak anlaminda fikhi terimi.
150-İlham:feyiz yoluyla insanin kalbine ulasan bilği.
151-İrhas:Hz,Peygamberin Peygamberliginden önce, ondan sadir olan olaganüstü durumlardir.
152-Islam`in ilk emri:Islam`in ilk emri „Oku“ emridir.
153-KÂBE-İ MUAZZAMA:Yeryüzünde yapılan ilk mâbed. Müslümanların kıblesi
154-Kadir Gecesi:Kur`an-i Kerim`in indirildigi gece
155-İftira:bir kimseye işlemdigi bir suçu isnat etme anlamında ahlak terimi.
156-Kameri aylar:Hicri senenin 12 ayi(arabi aylar) hicri takvim de kullanilan kameri aylarin adlari sirasiyla sunlardir:Muharrem,safer, rebiulevvel, rebiul ahir,cemaziyel evvel , cemaziyel ahir, recep, şaban , ramazan , şevval, zilkade, zilhicce.
157-Kanaat:Elindekine razi olma, azla yetinme ahlak terimi.
158-Kandil:Müslümanlarca mübarek sayilip kutlanan özel geceler
159-Kasva:Hz.Peygamberin devesi.
160-Kasr-i Salat(Namazi kisaltmak):Misafir olanin , 4 rekatli farz namazlarini iki rekat olarak kilar.Buna kasr-i salat denir.
161-Kavame:Rüku halinden dogrulup da bir defa“sübhane rabbiyel´azim“ diyecek kadar ayakta durmaktir.
162-Kader:Cenab-i Hakk`in kainatta mevcut her seyin bütün özelliklerini ezelden bilip takdir etmesidir.
163-Kaza:Ilahi takdirin zamani gelince gerceklestirilmesi anlaminda bir terim.Ezelde takdir ve tayin edilen seylerin zamani gelince ve ne sekilde olacagini ezelde takdir edildigi sekilde, Allah tarafindan meydana getirilmesi.
164-Kelime-i tevhid:İman esaslarinin özünü ifade eden cümle icin kullanilan bir tabir.La ilahe illallah Muhammedün resülüllah:Allah`tan baska hicbir ilah yoktur, Hz.Muhammed Allah`in elcisidir.
165-Kelime-i şehadet: Eşhedü en la ilahe illallah ve eşhedü enne Muhammed`en abdühü ve Resülüh sözleridir.
166-Keramet:Velilerden zuhur eden olaganüstü hal.
167-Kerbela:Irak`in Bagdat sehrine 100 km. Mesafede bulunan Kerbela,Hz.Hüseyin`in türbesinin bulunmasindan dolayi Siilerce kutsal sayilan sehir.
168-Kerremallahu Vecheh:Hz.ali icin kullanilan“Allah yüzünü ak etsin“ anlaminda bir dua ve saygi sözü.
ALFABETİK DİNİ TERİMLER(10)
169–Lafzi Celal:Allah ismi icin kullanilan bir tabir.
170-Lihye-i Serifm Peygamberimizin mübarek sakali icin kullanilan bir terim.
271-Livaü`l hamd:Insanlarin kiyamet günü altinda toplayacaklari Hz.Peygamber`e ait sancaginin adi.
172-Lihye-i serif :Hz.Peygamber(sas)`e ait sakal , sakali serif.
174-Livaü´l-Hamd Peygamberimizin ahiretteki sancagi.
175-Lut(as):Ibrahim Aleyhisselamin yegeni, Harran oglu, Kur`an`da ismi gecen peygamberlerden biri.
176-Magfiret:Günahlarin Allah tarafindan bagislanmasi anlaminda bir terim.
177-Mahşer:Kiyamet gününd insanlarin ve bütün canlilarin toplanacaklari ve dünyada yaptiklari iyi ve kötü davranislarinin hesaplarini verecekleri yer.
178-MEDRESE:İslâm medeniyetinde üniversite seviyesindeki eğitim ve öğretim müesseseleri.
179-MESBÛK:Cemâatle namaz kılınırken imâma birinci rek’atte yetişemeyen yâni ilk
180-MESNEVÎ:Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin (kuddise sirruh) yirmi altı bin beytten meydana gelen ve altı defter olan meşhûr eseri.
181-Mezahib-i Erbaa dört mezhep;Hanefi,Şafii,Maliki ve Hanbeli.
182-Mevlid-i Nebi:Hz.Muhammed`in dogumu.
183-Mihca:Bedir savasindaki ilk sehittir.
147-Mina.Hz.Peygamber ile Medineliler arasinda gerceklesen 1. ve 2.ci Akabe biatlarina sahne oldu.
184-Muhacir:Mekke`den Medine`ye göc eden müslümanlara denir.
185-Muhammed-ül Emin dogru sözlü v güvenilir manasina peygamberimizin lakabi.
186-Muhadramun:Cahiliye ve Islam devrini idrak eden fakat Hz.Peygamberi mümin olarak göremeyen kimse.
187-Mahya:Hz.Peygambere salatü selam getirilen meclis;zikir meclisi.
188-Makam-i Mahmud Peygamberimizin cennetteki makami., sefaat makami
189-Makam-i Mahmud:Hz.Peygamberin kiyamet gününde sahip olacagi manevi konumu ifade eden bir terim.
190-Ma`rifet-i Nefs:Kisinin kendini bilmesi anlaminda bir tasavvuf, ahlak ve felsefe terimi.
191-Marifetname:Ibrahim Hakki Erzurumi`nin(ö.1194/1780) basta ahlak ve tasavvuf konularina yer veren cok yönlü eseri.
192-Mazmaza:Fikihta mazmaza, abdest ve gusülde agiza su alip calkalamayi ifade eder.
193-Mes`ar-i-Haram:Müzdelide de simdi üzerinde mescid bulunan yer.
194-Mezahib-i Erbaa(Dört mezhep):Hanefi, safii, maliki, hanbeli.
195-Medrese:Islam tarihinde egitim ve ögretim kurumlarinin genel adi.
196-Mendup:Hz.Peygamber`in ara sira yapip, bazen de yapmadigi seye denir.Mendub`a müstehap da denir.
197-Merhaba:Bolluk, rahatlik, huzur ve afiyet temennisi iceren bir selamlasma sözü.
198-Metaf:Tavaf edilen yer demektir.
ALFABETİK DİNİ TERİMLER(11)
199-Minare:Ezan okunan yere minare denirMinâre ilk defâ Mısır vâlisi Mesleme bin Mahled tarafından hazret-i Muâviye’nin emri ile yaptırılmıştır. (İbn-i Âbidîn)
200-MİNBER:Câmilerde hatiplerin hutbe okumaları için yapılmış merdivenli yüksek yer.
200-Müezzin:Ezan okuyan kimseye müezzin denir.
201-Mevsim:haccin eda edildigi zamana “Mevsim” denir.Zilhiccenin ilk 10 günü kastedilir.
202-Meyyit:Ölü demektir.Gasl-i meyyit; ölüyü yikamak.
203-Mihrab:Islam sanatinda cami, mescid ve namazgahlarda kibleyi ve imamin namaz kildirirken duracagi yeri gösteren mimari eleman.
204-Mikail:Kur`an`da adi gecen 4 büyük melekten biri.
205-Milel ve Nihal:Islami literatürde dinler ve mezhepler tarihiyle ilgili eserlerin ortak adi.Mezhepler hakkinda bilgi vermek maksadiyla yazilmis olan eserlerin ortak adi.
206-Mina:Mekke yakininda bazi hac menasikinin icra edildigi yer.
207-Mubah:Mükellefin yapip yapmamakta serbest oldugu seye denir.
208-Mültezim:Hacer-i Esved ile Kabe kapisi arasindaki yer.
209-Mü`min:Islam dinine gönülden inanan, bu inancini acikca söyleyen ve Islam dininin kurallarina göre yasamaya calisan kisilere mü´min denir.
210-Müdrik:Imama birinci rekatta yetisip imamla beraber selam vererek namazi tamamlayan kimseye denir.
211-Müsned:Hadislerin onlari rivayet eden sahabe adlari altinda gruplandigi kitaplar
212-Müteşabih:Kur`an-i Kerim de mana ve lafiz bakimindan tevile elvirisli olan ayetler.Birbirine benzeyen cesitli manalara alinabileck, yoruma acik benzesik ayetlerdir.
213-Mu`cemler:Aler-Rical üzerine tasnif edilen kitaplardir.Ravilerin adlarina göre alfebetik olarak düzenlenen eserlerin genel adi.
214-Mucize:Allah`in izniyle peygamberler tarafindan gösterilen olaganüstü sey.
215-Muhaddis:Hadis alimi, hadis nakil ve rivayet eden.Hadisleri ögrenip rivayet etmekle mesgul olan kimse.
216-Muhadramun:Cahiliye Islam devrini idrak eden fakat Hz.Peygamberi göremeyen kimse.Cahiliye döneminde ve Islam döneminde yasadigi halde Hz.Peygamberi müslüman olarak göremeyen kimselere verilen ad.
217-Muavvizat:Allah`a sigindiranlar anlaminda ihlas, felak ve nas surelerinin ücüne birlikte verilen isim.
218-Muavvizateyn:Felak , nas sureklerinin ikisine birden verilen isim.
219-Mukem ayet:Tevil ve tefsir gerektirmeyen manasi ve lafzi acik ayet.Analamlari acik, yoruma ihtiyac birakmayan , baska anlamlara cekilmeleri mümkün olmayan ayetler.
119-Muharremat:evlenmesi haram olan kadinlar anlaminda fikih terimi.
220-Müktedi: 3 cesittir,Müdrik, lahik, mesbuk.
221-Mukarrebun ve Illiyyun daima Allah`i tesbih eden ve anan Allah`a cok yakin ve O`nun katinda serefli mevkii bulunan meleklerdir
222-Muhrim:Ihrama giren kimse.
223-Muhsar:Hac yapmaktan mennedilen kimseye denir.
224-Mutasavvuf:Tasavvuf bilgisine , ilmine sahip olan, vakif bulunan kimse;tasavvuf görüsünü, yolunu benimseyen kimse,ve yolla Hakk`in yakinligini kazanmaya calisan kisi